☰ Mundarija · Texnologiya

Milliy qo‘g‘irchoq tikish

Darslar 85–88 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
86

Qo‘g‘irchoq andazasini tayyorlash, gazlama ustiga joylashtirish va bichish

Darslik: 180–181-betlar
MaqsadKvadratlar yordamida andaza tayyorlash, uni gazlamaga joylashtirish va bichishni bilish.
Yangi so‘zlar
kvadrat to‘r · grid of squareskattalashtirish · enlargingkichiklashtirish · reducingvitachka · dart
Tushuntirish

Qo‘g‘irchoq andazasi kitobdagi rasm ustiga bir xil kattalikdagi kvadratlar chizib olinadi. Kvadratlar qancha mayda bo‘lsa, nuqtalar shuncha aniq ko‘chiriladi. Toza qog‘ozga yoki millimetrli qog‘ozga buyum kattaligiga mos to‘g‘ri to‘rtburchak chizilib, kitobdagi qancha kvadrat bo‘lsa, shuncha kvadratga bo‘linadi. Andazani kattalashtirish kerak bo‘lsa, yangi kataklar asl nusxadagidan katta, kichiklashtirilsa kichik bo‘ladi. Asosiy nuqtalar kataklar bo‘yicha toza to‘rga ko‘chirilib, ravon chiziq bilan birlashtiriladi; nuqtalarni topish oson bo‘lishi uchun to‘r ikki tomoniga raqam qo‘yiladi. Natijada: tana – 2 dona, oyoq – 2 dona, qo‘l – 2 dona, kavush – 2 dona bichiladi. Bichishda sidirg‘a gazlama, igna, ip, qaychi, angishvona, chizg‘ich va mayda to‘g‘nag‘ichlar kerak; hammasi o‘qituvchi nazoratida va qoidaga rioya qilib ishlatiladi.

Namunalar
Kvadrat tomoni 1 sm bo‘lgan rasmni 2 sm li kvadratlarga ko‘chirsak, andaza 2 marta kattalashadi.
Rasm 6 kvadrat eni va 8 kvadrat bo‘yli bo‘lsa, 2 sm kvadratda 12 × 16 sm bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

To‘r o‘yini: sodda rasmni (uy yoki gul) 1 sm kvadratli to‘rda chizing, so‘ng 2 sm kvadratli to‘rda kattalashtirib ko‘chiring. Qaychi ishlatmang, faqat qalam.

Mashq
1
Andaza kvadratlar yordamida qanday kattalashtiriladi?
2
Qo‘g‘irchoqning nechta detali bichiladi?
3
3 sm kvadrat ishlatilsa, 5 × 4 kvadratli rasm qanday o‘lchamda bo‘ladi?
4
Kvadratlar nega mayda olinsa, aniqroq bo‘ladi?