ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Elektrotexnika ishlari

Darslar 46–49 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
48

Elektrotexnika armaturasi

Darslik: 92-bet
MaqsadElektrotexnika armaturasi: vkluchatel, patron, vilka tuzilishini bilish.
Yangi so‘zlar
vkluchatel (kalit) · switchelektr patron · lamp holdershtepsel vilkasi · plugkontakt · contact
Tushuntirish

Elektrotexnika armaturasi – elektr zanjirni ulash va uzish qurilmalari. Vkluchatel (kalit) asboblarni tarmoqqa ulaydi va uzadi; u asos, korpus hamda siljiydigan va siljimaydigan ikki kontaktdan iborat. Kalit kontakti mis yoki latundan yasaladi. Tuzilishiga ko‘ra kalit devorga yoki shiftga o‘rnatiladigan yoki osma bo‘lishi mumkin. Elektr patron yoritish lampasini tarmoqqa ulaydi: u korpus, chinni o‘zak, tayanch va yon kontaktlar, kontakt vintlaridan tuzilgan. Shtepsel vilkasi iste’molchini rozetka orqali tarmoqqa ulaydi; hozir qismlarga ajralmaydigan vilkalar ko‘proq ishlatiladi, ular ishonchli va xavfsiz. Plastmassa va chinni tok o‘tkazmaydi, shuning uchun korpuslar shundan yasaladi. Xavfsizlik: nam qo‘l bilan vilka va rozetkaga tegilmaydi; vilka shnurdan tortib emas, vilkaning o‘zidan ushlab chiqariladi; rozetkaga o‘tkir narsa tiqilmaydi; kalitni almashtirish yoki ta’mirlash faqat tok o‘chirilgandan keyin kattalar tomonidan bajariladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Stol chirog‘ining plastmassa tugmasi bosilganda, ichidagi yashirin metall qism oraliqni yopadi va chiroq yonadi; yana bosilsa, oraliq ochiladi.

Kim ishlatadi

Elektrchi, me’mor va uy loyihachisi o‘chirgich va rozetkalarni qulay joylarga joylashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinf yoki uyingizdagi o‘chirgichlar qayerda ekanini tegmasdan kuzatib, har biri nega shu balandlik va joyda turishini ayting; kichik bola yetishi mumkinmi?

Namunalar
Lampochka patronga burab kiritilganda uning tagidagi markaziy kontakt patronning markaziy kontaktiga, rezbali qismi esa yon kontaktga tegadi.
Vilkani devor rozetkasidan chiqarishda shnurdan tortmaymiz: vilkaning o‘zidan ushlaymiz.
Sinfda faoliyat

Muhim: bolalar tarmoq (rozetka) kuchlanishi bilan hech qachon ishlamaydi. Bu darsda faqat ko‘rish, rasm va kichik batareyali (4,5 V gacha) modellar; haqiqiy simlarni kesish, tozalash, kavsharlash yoki ulashni faqat o‘qituvchi/elektrik, tok o‘chirilgan holda bajaradi. Faoliyat: batareya (4,5 V), kichik lampochka va kartonli «kalit» (qog‘oz klip) bilan oddiy zanjir yig‘ing; kalit ochiq/yopiq holatda lampochka yonishini kuzating. Faqat batareyadan foydalaning.

Mashq
1
Vkluchatel qanday vazifa bajaradi?
2
Patron nima uchun?
3
Vilkani rozetkadan qanday chiqaramiz?
4
Nega nam qo‘l bilan vilkaga tegmaslik kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYashil burchak uchun joyHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →