ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Elektrotexnika ishlari

Darslar 46–49 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
47

Elektr o‘tkazgichlarni montaj qilish va izolatsiyalash ishlari

Darslik: 91-bet
MaqsadElektr o‘tkazgichlarni tarmoqlash va izolatsiyalash bosqichlarini bilish.
Yangi so‘zlar
tarmoqlash · branching (splicing)kavsharlash · solderingizolatsiya lentasi · insulating tapeshtepsel rozetkasi · socket
Tushuntirish

Elektr o‘tkazgichlarni tarmoqlash tarmoqqa yangi iste’molchini qo‘shish uchun bajariladi. Maishiy asboblar tarmoqqa shtepsel rozetkasi orqali ulanadi. Ish tartibi (faqat tok o‘chirilgan holda, mutaxassis tomonidan): asosiy simning 30 mm qismidan va ulanadigan simning 50 mm uchidan izolatsiya montaj pichog‘i bilan olinadi; sim uchlari yaltiragunicha tozalanadi; simlar bir-biriga perpendikulyar qo‘yilib, 4–5 marta o‘raladi; ortiqcha uchi o‘tkir jag‘li ombur bilan uzilib, yassi jag‘li ombur bilan siqiladi; birikma kavsharlanadi; tarmoqlangan joydan 10–15 mm naridan boshlab izolatsiya lentasi ikki marta o‘raladi, simlar tutashgan joy ikki-uch marta o‘raladi. Faqat shundan keyin izolatsiya ishonchli bo‘ladi. Hozirgi uylarda simlar ko‘pincha o‘rash o‘rniga maxsus ulagichlar (klemmalar) yoki ulash qutilarida biriktiriladi. Elektr kovya juda qizigan asbob: u bilan faqat kattalar ishlaydi.

!Xavfsizlik
Tarmoqlash faqat tok o‘chirilgan holda va mutaxassis tomonidan bajariladi; bola simlarni o‘zi ulamaydi.
+ −

Ketma-ket: ikkala kalit yopiq bo‘lsagina tok yuradi

Yonayotgan lampalar: 1 + 1

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘p rozetkali uzaytirgichda bitta shnur bir necha rozetkani ta’minlaydi. Ichidagi har bir ulanish plastmassa bilan o‘ralgan, shuning uchun barmoq yalang‘och metallga tegmaydi.

Kim ishlatadi

Elektrik, uy quruvchi va chiroq yasovchi simlarni ulab, ulanish joylarini xavfsiz qilib o‘raydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uzaytirgich rasmiga qarab, bitta shnurdan nechta rozetka ta’minlanishini sanang. Vilka va rozetkaga hech qachon tegmang.

Namunalar
Bo‘sh izolatsiyali birikma qisqa tutashuv va yong‘in xavfini tug‘diradi, shuning uchun lentani 2–3 qatlam o‘raymiz.
Simlarni 4–5 marta o‘rash ularni mexanik jihatdan ham mahkam ushlaydi.
Sinfda faoliyat

Muhim: bolalar tarmoq (rozetka) kuchlanishi bilan hech qachon ishlamaydi. Bu darsda faqat ko‘rish, rasm va kichik batareyali (4,5 V gacha) modellar; haqiqiy simlarni kesish, tozalash, kavsharlash yoki ulashni faqat o‘qituvchi/elektrik, tok o‘chirilgan holda bajaradi. Faoliyat: kartonli «tarmoqlash» sxemasini chizing (qalam, rangli chiziqlar): asosiy sim, tarmoq, 30 mm va 50 mm o‘lchamlar.

Mashq
1
Tarmoqlashdan maqsad nima?
2
Asosiy simdan izolatsiya necha mm olinadi?
3
Birikma qanday izolatsiyalanadi?
4
Nega bola tarmoq kuchlanishida simlarni o‘zi ulamaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYashil burchak uchun joyHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →