ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Tovush tushishi, almashishi va bo‘g‘in

Darslar 19–22 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
20

So‘zlarda tovush tushishi

Darslik: 39–40-betlar
MaqsadTovush tushishi hodisasining holatlarini bilish va to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
tovush tushishi · loss of a soundegalik qo‘shimchasi · possessive suffixikkinchi bo‘g‘in · second syllableyozuvda aks etmoq · to be shown in writing
Tushuntirish

Qo‘shimcha qo‘shilganda so‘zdagi bir tovush tushib qolishi mumkin; bunday o‘zgarishlarning bir qismi yozuvda ham ko‘rsatiladi. Egalik qo‘shimchasi olgan shahar, singil, burun, bag‘ir kabi so‘zlarda ikkinchi bo‘g‘in unlisi yozilmaydi: burni, singlisi. Qayir, ayir fe’llariga -il qo‘shilsa, i tushadi: ayrildi. Ikki, olti, yetti sonlariga -ov, -ala, -ovlon qo‘shilganda ham oxirgi i tushadi: ikkala, oltov, yettovlon. Men, sen olmoshlariga -ni, -ning, -niki qo‘shilsa, bitta n tushadi: seni, mening; past, sust so‘zlariga -ay qo‘shilsa, t tushadi: susay. Ayrim so‘zlarda esa tovush faqat talaffuzda tushadi, yozuvda saqlanadi: do‘st, g‘isht, farzand, xursand so‘zlarining oxirgi undoshi deyarli eshitilmaydi, lekin yoziladi.

AsosQo‘shimchaYangi so‘z
o‘g‘il-imo‘g‘lim
ko‘ngil-iko‘ngli
yetti-ovyettov
past-aypasay
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola «bo‘yin» so‘ziga «-im» qo‘shib yozmoqchi: aytilganda bitta unli tushib qoladi va yozuvda ham shunday bo‘ladi. Bunday o‘zgarishni bilsangiz, tez yozayotganda ham xato qilmaysiz.

Kim ishlatadi

Diktor so‘zlarni to‘g‘ri talaffuz qiladi, muharrir yozuvdagi o‘zgarishlarni tekshiradi, o‘qituvchi diktantni tuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Atrofingizdagi uchta narsa nomiga «-im» qo‘shib ayting va qaysi birida unli tovush tushib qolganini eshiting.

Namunalar
shahar + -im = shahrim; burun + -i = burni; ikki + -ov = ikkov; past + -ay = pasay.
Aytilishi: do‘s, g‘ish, farzan. Yozilishi: do‘st, g‘isht, farzand.
Sinfda faoliyat

«Qaysi tovush tushdi?»: o‘qituvchi so‘z va qo‘shimchani aytadi, bolalar qo‘shilgan shaklni yozib, tushgan tovushni ko‘rsatadi.

Mashq
1
Tovush tushishi qachon, ko‘pincha, sodir bo‘ladi?
2
Qo‘shimcha qo‘shing: bag‘ir + -im, qayir + -il, olti + -ov, sen + -ning.
3
Qaysi so‘zlarda tushgan tovush yozuvda aks etmaydi: shahrim, do‘st, farzand, sening?
4
Nega «Toshkent» so‘zini «Toshken» deb yozmaymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«Kompas yo‘li» uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →