So‘zlarda tovush tushishi
Qo‘shimcha qo‘shilganda so‘zdagi bir tovush tushib qolishi mumkin; bunday o‘zgarishlarning bir qismi yozuvda ham ko‘rsatiladi. Egalik qo‘shimchasi olgan shahar, singil, burun, bag‘ir kabi so‘zlarda ikkinchi bo‘g‘in unlisi yozilmaydi: burni, singlisi. Qayir, ayir fe’llariga -il qo‘shilsa, i tushadi: ayrildi. Ikki, olti, yetti sonlariga -ov, -ala, -ovlon qo‘shilganda ham oxirgi i tushadi: ikkala, oltov, yettovlon. Men, sen olmoshlariga -ni, -ning, -niki qo‘shilsa, bitta n tushadi: seni, mening; past, sust so‘zlariga -ay qo‘shilsa, t tushadi: susay. Ayrim so‘zlarda esa tovush faqat talaffuzda tushadi, yozuvda saqlanadi: do‘st, g‘isht, farzand, xursand so‘zlarining oxirgi undoshi deyarli eshitilmaydi, lekin yoziladi.
| Asos | Qo‘shimcha | Yangi so‘z |
|---|---|---|
| o‘g‘il | -im | o‘g‘lim |
| ko‘ngil | -i | ko‘ngli |
| yetti | -ov | yettov |
| past | -ay | pasay |
Bola «bo‘yin» so‘ziga «-im» qo‘shib yozmoqchi: aytilganda bitta unli tushib qoladi va yozuvda ham shunday bo‘ladi. Bunday o‘zgarishni bilsangiz, tez yozayotganda ham xato qilmaysiz.
Diktor so‘zlarni to‘g‘ri talaffuz qiladi, muharrir yozuvdagi o‘zgarishlarni tekshiradi, o‘qituvchi diktantni tuzatadi.
Atrofingizdagi uchta narsa nomiga «-im» qo‘shib ayting va qaysi birida unli tovush tushib qolganini eshiting.
«Qaysi tovush tushdi?»: o‘qituvchi so‘z va qo‘shimchani aytadi, bolalar qo‘shilgan shaklni yozib, tushgan tovushni ko‘rsatadi.