Darslar 19–22 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
20
So‘zlarda tovush tushishi
Darslik: 39–40-betlar
MaqsadTovush tushishi hodisasining holatlarini bilish va to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
tovush tushishi · loss of a soundegalik qo‘shimchasi · possessive suffixikkinchi bo‘g‘in · second syllableyozuvda aks etmoq · to be shown in writing
Tushuntirish
Qo‘shimcha qo‘shilganda so‘zdagi bir tovush tushib qolishi mumkin; bunday o‘zgarishlarning bir qismi yozuvda ham ko‘rsatiladi. Egalik qo‘shimchasi olgan shahar, singil, burun, bag‘ir kabi so‘zlarda ikkinchi bo‘g‘in unlisi yozilmaydi: burni, singlisi. Qayir, ayir fe’llariga -il qo‘shilsa, i tushadi: ayrildi. Ikki, olti, yetti sonlariga -ov, -ala, -ovlon qo‘shilganda ham oxirgi i tushadi: ikkala, oltov, yettovlon. Men, sen olmoshlariga -ni, -ning, -niki qo‘shilsa, bitta n tushadi: seni, mening; past, sust so‘zlariga -ay qo‘shilsa, t tushadi: susay. Ayrim so‘zlarda esa tovush faqat talaffuzda tushadi, yozuvda saqlanadi: do‘st, g‘isht, farzand, xursand so‘zlarining oxirgi undoshi deyarli eshitilmaydi, lekin yoziladi.
Namunalar
shahar + -im = shahrim; burun + -i = burni; ikki + -ov = ikkov; past + -ay = pasay.