ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Unli va undosh tovushlar, nutq a’zolari

Darslar 11–14 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
13

Nutq a’zolari

Darslik: 26–27-betlar
MaqsadNutq a’zolarini sanash va undoshlarni hosil bo‘lish o‘rniga ko‘ra guruhlash.
Yangi so‘zlar
nutq a’zolari · organs of speechun paychalari · vocal cordstil oldi · tip-of-tongue (front lingual)lab tovushi · labial sound
Tushuntirish

Tovush chiqarishda qatnashadigan a’zolarimiz nutq a’zolari deb ataladi. Ular quyidagilar: 1) o‘pka, 2) tog‘aylar, 3) un paychalari, 4) bo‘g‘iz bo‘shlig‘i, 5) og‘iz bo‘shlig‘i, 6) burun bo‘shlig‘i, 7) til, 8) lablar, 9) tishlar. Undoshlar qaysi a’zo yordamida hosil bo‘lishiga qarab guruhlarga ajratiladi: lab (b, p, m, v, f), til oldi (t, l, s, z, d, sh, ch, j, dj, n, r), til o‘rta (y), til orqa (g, k, ng), chuqur til orqa (q, g‘, x) tovushlari va bo‘g‘iz (h) tovushi.

GuruhUndoshlar
labb, p, m, v, f
til oldit, d, s, z, n, l, r, sh, j, ch
til o‘rtay
til orqak, g, ng
chuqur til orqaq, g‘, x
bo‘g‘izh
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Singlisiga yangi so‘zni o‘rgatayotgan bola dudoq va tilning holatini ko‘rsatadi: «Mana, shunday ochiladi». So‘zni to‘g‘ri aytishni o‘rganish uchun nutq a’zolarini bilish foydali. Bu mavzu kundalik hayotda kam uchraydi, lekin talaffuzni yaxshilashda ishlatiladi.

Kim ishlatadi

Logoped bolaga tovushni to‘g‘ri chiqarishni ko‘rsatadi, qo‘shiqchi ovozni sozlaydi, til o‘qituvchisi xorijiy tovushni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Oyna oldida bir tovushni aytib, lablaringiz va tilingiz qanday turishini kuzating. Faqat toza oyna yoki telefon ekranidan foydalaning.

Namunalar
«Mehmon» so‘zida m, m — lab tovushlari, h — bo‘g‘iz tovushi, n — til oldi tovushi.
«Qo‘y» so‘zida q — chuqur til orqa, y — til o‘rta tovushi.
Sinfda faoliyat

«Oyna oldida»: bolalar kichik ko‘zgu bilan b, t, k, h tovushlarini aytib, lab va tilning holatini kuzatadi.

Mashq
1
Nutq a’zolariga qaysilar kiradi? Oltitasini ayting.
2
Lab undoshlarini sanang.
3
«Tog‘» so‘zidagi undoshlar qaysi guruhga kiradi?
4
Nega h tovushi alohida — bo‘g‘iz tovushi sifatida ajratiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuniga sovg‘a missiyasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →