Nutq a’zolari
Tovush chiqarishda qatnashadigan a’zolarimiz nutq a’zolari deb ataladi. Ular quyidagilar: 1) o‘pka, 2) tog‘aylar, 3) un paychalari, 4) bo‘g‘iz bo‘shlig‘i, 5) og‘iz bo‘shlig‘i, 6) burun bo‘shlig‘i, 7) til, 8) lablar, 9) tishlar. Undoshlar qaysi a’zo yordamida hosil bo‘lishiga qarab guruhlarga ajratiladi: lab (b, p, m, v, f), til oldi (t, l, s, z, d, sh, ch, j, dj, n, r), til o‘rta (y), til orqa (g, k, ng), chuqur til orqa (q, g‘, x) tovushlari va bo‘g‘iz (h) tovushi.
| Guruh | Undoshlar |
|---|---|
| lab | b, p, m, v, f |
| til oldi | t, d, s, z, n, l, r, sh, j, ch |
| til o‘rta | y |
| til orqa | k, g, ng |
| chuqur til orqa | q, g‘, x |
| bo‘g‘iz | h |
Singlisiga yangi so‘zni o‘rgatayotgan bola dudoq va tilning holatini ko‘rsatadi: «Mana, shunday ochiladi». So‘zni to‘g‘ri aytishni o‘rganish uchun nutq a’zolarini bilish foydali. Bu mavzu kundalik hayotda kam uchraydi, lekin talaffuzni yaxshilashda ishlatiladi.
Logoped bolaga tovushni to‘g‘ri chiqarishni ko‘rsatadi, qo‘shiqchi ovozni sozlaydi, til o‘qituvchisi xorijiy tovushni o‘rgatadi.
Oyna oldida bir tovushni aytib, lablaringiz va tilingiz qanday turishini kuzating. Faqat toza oyna yoki telefon ekranidan foydalaning.
«Oyna oldida»: bolalar kichik ko‘zgu bilan b, t, k, h tovushlarini aytib, lab va tilning holatini kuzatadi.