13
Nutq a’zolari
Darslik: 26–27-betlar
MaqsadNutq a’zolarini sanash va undoshlarni hosil bo‘lish o‘rniga ko‘ra guruhlash.
Yangi so‘zlar
nutq a’zolari · organs of speechun paychalari · vocal cordstil oldi · tip-of-tongue (front lingual)lab tovushi · labial sound
Tushuntirish
Tovush chiqarishda qatnashadigan a’zolarimiz nutq a’zolari deb ataladi. Ular quyidagilar: 1) o‘pka, 2) tog‘aylar, 3) un paychalari, 4) bo‘g‘iz bo‘shlig‘i, 5) og‘iz bo‘shlig‘i, 6) burun bo‘shlig‘i, 7) til, 8) lablar, 9) tishlar. Undoshlar qaysi a’zo yordamida hosil bo‘lishiga qarab guruhlarga ajratiladi: lab (b, p, m, v, f), til oldi (t, l, s, z, d, sh, ch, j, dj, n, r), til o‘rta (y), til orqa (g, k, ng), chuqur til orqa (q, g‘, x) tovushlari va bo‘g‘iz (h) tovushi.
Namunalar
«Mehmon» so‘zida m, m — lab tovushlari, h — bo‘g‘iz tovushi, n — til oldi tovushi.
«Qo‘y» so‘zida q — chuqur til orqa, y — til o‘rta tovushi.
Sinfda faoliyat
«Oyna oldida»: bolalar kichik ko‘zgu bilan b, t, k, h tovushlarini aytib, lab va tilning holatini kuzatadi.
Mashq
1
Nutq a’zolariga qaysilar kiradi? Oltitasini ayting.
Masalan: o‘pka, un paychalari, til, lablar, tishlar, burun bo‘shlig‘i.
2
Lab undoshlarini sanang.
B, p, m, v, f.
3
«Tog‘» so‘zidagi undoshlar qaysi guruhga kiradi?
T — til oldi; g‘ — chuqur til orqa.
4
Nega h tovushi alohida — bo‘g‘iz tovushi sifatida ajratiladi?
Chunki u bo‘g‘izda hosil bo‘ladi, boshqa guruhlardagi kabi til yoki lab ishtirok etmaydi.