Tilshunoslik bo‘limlari, fonetika va nutq tovushlari
Darslar 7–10 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
8
Matn va lug‘at ustida ishlash
Darslik: 16–17-betlar
MaqsadMatnni tinglab mazmunini aytish, noma’lum so‘zlar ma’nosini lug‘at bilan aniqlash.
«Matn va lug‘at ustida ishlash» darsida avval matn diqqat bilan o‘qiladi, so‘ng uning asosiy fikri aytiladi. Notanish so‘zlarning ma’nosi lug‘atdan yoki o‘qituvchidan aniqlanadi va daftarga yozib qo‘yiladi. Keyin savollarga javob beriladi, matnga sarlavha tanlanadi va fikr o‘z so‘zlaringiz bilan qisqa bayon etiladi. Bunday ishlar nutq madaniyatini va so‘z boyligini oshiradi. Quyidagi matn shu usulda ishlash uchun yozilgan.
O‘qish→Asosiy fikr→Notanish so‘z→Lug‘at
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Radioda yangilik eshitgan bola uni ertasi kuni sinfda boshi, o‘rtasi va oxiri bilan aytib berdi, notanish so‘zning ma’nosini esa lug‘atdan topib qo‘shib qo‘ydi. Sinfdoshlari voqeani to‘liq tushundi.
Kim ishlatadi
Hakam o‘yin voqeasini tasvirlaydi, tibbiyot hamshirasi og‘zaki ko‘rsatmani yozib oladi, yozuvchi eshitgan hikoyani qayta yozadi.
Bugun sinab ko‘ring
Bugun eshitgan bir hikoya yoki yangilikdagi tushunmagan so‘zni kattalardan yoki lug‘atdan so‘rab aniqlang va ma’nosini bir gapda ayting.
Namunalar
Matn: «Yaxshi odam». Ali ko‘chada qariya ko‘targan og‘ir xaltani uyigacha eltib qo‘ydi. Qariya duo qildi. Ali buni o‘zi uchun oddiy ish deb bildi, chunki yaxshi so‘z va yaxshi ish odamiylik belgisi ekanini ota-onasi o‘rgatgan edi.