9
Nutq tovushlari va harf
Darslik: 18–19-betlar
MaqsadNutq tovushi va harfni farqlash; tovush va harf sonini aniqlash.
Yangi so‘zlar
nutq tovushi · speech soundharf · letterharflar birikmasi · letter combinationalifbo · alphabet
Tushuntirish
Nutq tovushlari aytiladi va eshitiladi, harflar esa yoziladi va ko‘riladi. Harf tovushning yozuvdagi belgisidir. Tilimizda tovushlar soni bilan harflar soni har doim ham teng bo‘lavermaydi. Masalan, sh, ch, ng harflar birikmasi bitta tovushni bildiradi: «shahar» so‘zida oltita harf, lekin beshta tovush bor (sh, a, h, a, r). O‘ va g‘ esa bitta harfdir, ikkita emas. Shuning uchun so‘zdagi tovushlarni sanaganda, harfga emas, eshitilgan tovushga tayanish kerak.
Namunalar
«Kuz» — 3 harf, 3 tovush. «Chiroq» — 6 harf, 5 tovush (ch, i, r, o, q).
«Ko‘ngil» — 6 harf (k, o‘, n, g, i, l), 5 tovush (k, o‘, ng, i, l).
Sinfda faoliyat
«Tovush yig‘uvchilar»: bolalar so‘zni eshitib, har bir tovushga bir marta qarsak chaladi, keyin doskada harflarni sanaydi.
Mashq
1
Tovush bilan harfning asosiy farqi nimada?
Tovush aytiladi va eshitiladi, harf yoziladi va ko‘riladi.
2
«Shamol» so‘zida nechta harf va nechta tovush bor?
6 ta harf, 5 ta tovush (sh, a, m, o, l).
3
Bitta tovushni bildiruvchi uchta harflar birikmasini ayting.
Sh, ch, ng.
4
Nega «tong» so‘zida harflar soni tovushlar sonidan ko‘p? Izohlang.
Chunki ng ikkita harf bilan yozilsa-da, bitta tovushni bildiradi: t, o, ng — 3 tovush, 4 harf.