6
Fe’l so‘z turkumini takrorlash
Darslik: 12–13-betlar
MaqsadFe’l so‘z turkumini takrorlash: ma’nosi, so‘rog‘i va zamonlari.
Yangi so‘zlar
fe’l · verbharakat · actionholat · statezamon · tense
Tushuntirish
Fe’l predmetning harakati yoki holatini bildiradi va nima qilmoq?, nima qildi?, nima qiladi? kabi so‘roqlarga javob beradi. Harakat — yozmoq, yugurmoq, holat — uxlamoq, o‘tirmoq. Fe’l zamonga qarab o‘zgaradi: o‘tgan zamon (o‘qidi), hozirgi zamon (o‘qiyapti) va kelasi zamon (o‘qiydi). Fe’l shaxs-sonda turlanadi: men o‘qiyman, biz o‘qiymiz. Bo‘lishsiz shakli -ma qo‘shimchasi bilan yasaladi: o‘qimadi. Gapda fe’l ko‘pincha kesim vazifasida keladi.
Namunalar
Harakat: Bola yuguryapti. Holat: Mushuk uxlayapti.
Kecha yozdim, bugun yozyapman, ertaga yozaman.
Sinfda faoliyat
«Harakat topishmog‘i»: bir bola harakatni ishora bilan ko‘rsatadi, boshqalar fe’lni zamon shaklida aytadi.
Mashq
1
Fe’l nimani bildiradi?
Predmetning harakati yoki holatini.
2
Fe’llarni toping: Quyosh chiqdi, qushlar sayradi, biz maktabga yo‘l oldik.
Chiqdi, sayradi, yo‘l oldik.
3
«Ishladi» so‘zini bo‘lishsiz va kelasi zamon shaklida yozing.
Bo‘lishsiz: ishlamadi; kelasi zamon: ishlaydi.
4
Nega «uxlamoq»ni ham fe’l deymiz, uyquda harakat yo‘q-ku? Izohlang.
Fe’l harakatni ham, holatni ham bildiradi; uxlamoq — holat.