Son va olmosh so‘z turkumlarini takrorlash
Son predmetning miqdorini yoki tartibini bildiradi va qancha?, nechta?, nechanchi? so‘roqlariga javob beradi: o‘n, yigirma besh, uchinchi. Sonlarga -ta, -tacha, -lab, -tadan kabi qo‘shimchalar qo‘shiladi: beshta, yuzlab, ikkitadan. Olmosh ot, sifat yoki son o‘rnida qo‘llanadigan so‘z turkumidir. Kishilik olmoshlari (men, sen, u, biz, siz, ular), ko‘rsatish olmoshlari (bu, shu, u, o‘sha) va so‘roq olmoshlari (kim, nima, qaysi) bor. Olmosh bir so‘zning keraksiz takrorlanishiga yo‘l qo‘ymaydi: «Sardor keldi. U darsga tayyor edi».
| Tur | So‘roq | Misol |
|---|---|---|
| sanoq son | nechta? qancha? | o‘n, yigirma besh |
| tartib son | nechanchi? | uchinchi |
| kishilik olmoshi | kim? kimlar? | men, sen, u, biz, siz, ular |
Sinfdoshingiz kasal bo‘lib dars qoldirdi. Siz unga telefonda «Ertaga biz ikkinchi darsda uchta mashq bajaramiz» deb aytdingiz. Son uni to‘g‘ri tayyorlashga yordam berdi, «biz» olmoshi esa gapni qisqa qildi.
Kassir sonlarni sanaydi, kuryer manzil raqamini o‘qiydi, jurnalist matnda olmoshlar bilan takrorni kamaytiradi.
Bugun kechqurun biror ishni ikki marta aytib bering: birinchisida ismni takrorlang, ikkinchisida olmosh qo‘llang va qaysi biri yengil eshitilishini taqqoslang.
«Almashtir»: o‘qituvchi gap aytadi, bolalar otlarni mos olmoshlar bilan almashtirib, gapni qayta o‘qiydi.