38
Masalalar yechish
Darslik: 1-qism, 38-dars, 117–119-betlar
MaqsadFoyda va zarar, harfiy ifodalar va vaqt bilan bog‘liq masalalarni yechish.
Yangi so‘zlar
foyda · profitzarar · losssof foyda · net profitharfiy ifoda · letter expression
Tushuntirish
Agar daromad xarajatdan katta bo‘lsa, ish foyda keltiradi: foyda = daromad − xarajat. Agar xarajat daromaddan katta bo‘lsa, zarar bo‘ladi: zarar = xarajat − daromad. Sof foydani topish uchun foydadan qo‘shimcha xarajatlarni (yo‘lkira, ijara) ayiramiz. Noma’lum miqdorni harf bilan belgilab, ifodaga sonlarni qo‘yamiz.
Namunalar
Dehqon kartoshkani 4 800 so‘mdan olib, 6 500 so‘mdan sotadi. 1 kg dan foyda 1 700 so‘m, 60 kg dan 102 000 so‘m. Yo‘lkira 25 000 va ijara 30 000 so‘m bo‘lsa, sof foyda 47 000 so‘m.
Oktabrda 410 000 so‘m topib, 450 000 so‘m sarflansa, zarar 40 000 so‘m.
Sinfda faoliyat
«Foyda yoki zarar?»: bolalarga turli daromad va xarajat yozilgan kartochkalar beriladi. Ular «foyda» yoki «zarar» deb ayta olishi va farqni hisoblashi kerak.
Mashq
1
Kartoshka 1 kg 4 800 so‘mdan olinib, 6 500 so‘mdan sotiladi. 60 kg sotilsa va yo‘lkira 25 000, ijara 30 000 so‘m bo‘lsa, sof foyda qancha?
47000
2
Oktabrda 410 000 so‘m topilib, 450 000 so‘m sarflandi. Foyda bo‘ldimi yoki zarar? Qancha?
Zarar: 40 000 so‘m
3
Bitta ruchka 3 400 so‘m. n dona ruchka n × 3 400 so‘m turadi. n = 45 bo‘lsa, qiymati qancha?
153000
4
Laylo ish kunlari har kuni m so‘m, dam olish kunlari har kuni n so‘m oladi. Haftada 5 ish kuni va 2 dam olish kuni bor. m = 6 000, n = 9 000 bo‘lsa, haftada qancha oladi?
48000
5
Do‘kon 8:00 dan 13:00 gacha va 14:00 dan 19:00 gacha ishlaydi. Do‘kon kuniga necha soat ishlaydi?
10