ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Qatlamlar

Darslar 10 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
10

PhotoShopda qatlamlar va ulardan foydalanish

Darslik: 36–41-betlar
MaqsadQatlamlar palitrasi bilan ishlaydi: qatlam yaratadi, tartibini o‘zgartiradi, ko‘rsatadi yoki yashiradi, shaffofmasligini sozlaydi, birlashtiradi va niqob hamda guruhlardan foydalanadi.
Yangi so‘zlar
qatlam · layer: a transparent sheet on which part of a picture lies; layers stack into one imageBackground (fon qatlami) · Background layer: the bottom layer of a picture, partly locked until you unlock itOpacity (shaffofmaslik) · Opacity: how strongly a layer covers what is under it, 0–100%niqob (Layer Mask) · layer mask: hides or reveals parts of a layer without deleting pixels
Tushuntirish

Qatlam – shaffof qog‘ozga o‘xshash varaq: unga tasvirning bir qismi joylanadi, qatlamlar ustma-ust turib bitta yaxlit tasvir hosil qiladi. Har bir qatlamni boshqalariga tegmasdan alohida tahrirlash mumkin, shu sababli PhotoShopning kuchi ko‘p jihatdan qatlamlarda: yangi tasvir yoki matn, qirqib qo‘yilgan bo‘lak odatda avtomatik yangi qatlamga tushadi; hozirgi versiyalarda qatlamlar soni yuzlab bo‘lishi mumkin. Qatlamlar palitrasi (Window → Layers yoki F7) da har bir qatlam yonida ko‘z belgisi (ko‘rsatish/yashirish), shaffofmaslik (Opacity, 0–100%), qulflash, bog‘lash, uslub (fx), niqob, tuzatish qatlami, guruh yaratish, yangi qatlam va o‘chirish tugmalari bor. Yuqoridagi qatlam pastdagilarni to‘sadi; sichqoncha bilan qatlamni sudrab tartibini o‘zgartirish mumkin. Eng pastdagi Background qatlami qisman qulflangan: uning o‘rnini almashtirib bo‘lmaydi, lekin ustiga ikki marta bosib uni oddiy qatlamga aylantirish mumkin. Niqob qatlamning bir qismini o‘chirmasdan yashiradi: oq rang ko‘rsatadi, qora rang yashiradi, shuning uchun xatoni tuzatish oson. Tuzatish qatlami (Adjustment layer) rang va yorqinlikni asl pikselga tegmay o‘zgartiradi. Qatlamlar ko‘payganda ularni guruhga birlashtirib, bitta qatlamdek boshqarish mumkin; Ctrl+E (Merge Down) esa qatlamni pastdagisi bilan qo‘shadi. Qatlamli ish PSD formatida saqlansa qatlamlar saqlanib qoladi; JPEG yoki PNG ga eksport qilinganda tasvir tekis bo‘ladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Me’mor uy loyihasining ustiga shaffof qog‘oz qo‘yib, devor o‘rnini o‘zgartirib ko‘radi: asosiy chizma buzilmaydi, qog‘ozni olib tashlasa hammasi avvalgidek bo‘ladi. Fikr yoqmasa, shaffof varaqni almashtirish kifoya. Qatlamlar ham shunday sinab ko‘rish imkonini beradi.

Kim ishlatadi

Me’morlar, multfilm rassomlari va xarita tuzuvchilar asosiy chizmani buzmay, ustiga alohida varaqlarda ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Shaffof fayl varag‘ini daftardagi rasm ustiga qo‘yib, unga marker bilan shapka chizing. Varaqni suring, so‘ng oling: rasm o‘zgarmay qoldimi?

Namunalar
QatlamMazmuni
3 (tepada)sarlavha matni
2sportchi rasmi
Background (pastda)orqa fon surati
Afisha: Background da fon rasmi, 2-qatlamda sportchi surati (ajratib olingan va Ctrl+V bilan qo‘yilgan), 3-qatlamda sarlavha matni. Sportchini o‘ngga surish uchun faqat 2-qatlam tanlanib, Move (V) uskunasi bilan sudraladi – fon va matn o‘zgarmaydi. Agar sarlavha vaqtincha halal bersa, uning ko‘z belgisi bosiladi.
OpacityHisobNatija
30%0,3·200 + 0,7·100130
100%200200
0%100100
Shaffofmaslik hisobi: kanal qiymati yuqori qatlamda 200, pastki qatlamda 100 va Opacity = 30% bo‘lsa, natija 0,3·200 + 0,7·100 = 60 + 70 = 130. Opacity 100% da natija 200, 0% da esa 100 bo‘ladi (yuqori qatlam ko‘rinmaydi).
Sinfda faoliyat

«Qatlamlar minorasi»: har bir guruh kartochkalarda (fon, rasm, matn, soya) qatlamlarni to‘g‘ri tartibda terib, hamma qatlam ko‘rinishi uchun qaysi birini yuqoriga qo‘yish kerakligini isbotlaydi; so‘ng tartibni almashtirsa nima o‘zgarishini aytadi.

Mashq
1
Nima uchun Background qatlamining o‘rnini sudrab o‘zgartirib bo‘lmaydi va buni qanday o‘zgartirish mumkin?
2
Yuqori qatlamda kanal qiymati 80, pastki qatlamda 240 va Opacity = 25%. Natija nechaga teng?
3
Afishada 1 ta Background, 3 ta rasm, 2 ta matn va 1 ta shakl qatlami bor. Uchta rasm qatlami bittaga birlashtirilsa, jami nechta qatlam qoladi?
4
Nima uchun qatlamning bir qismini o‘chirishdan ko‘ra niqob bilan yashirish qulayroq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMalikaning motivatsion xatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →