ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Grafik obyektlar va ularni tasvirlash

Darslar 1 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
1

Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari

Darslik: 4–6-betlar
MaqsadPiksel, displey va videokartaning vazifasini tushuntiradi, ekran o‘lchamini piksellarda hisoblaydi va kompyuter grafikasi sinflarini ajratadi.
Yangi so‘zlar
piksel · pixel: the smallest dot of a screen image; it has its own address and colourvideokarta · video card (graphics adapter): the device that builds the picture and sends it to the screendispley · display: the part of a monitor, laptop, tablet or phone on which the picture appearstomonlar nisbati · aspect ratio: the width of a screen compared with its height, for example 16:9
Tushuntirish

Inson tashqi dunyo haqidagi axborotning katta qismini ko‘rish orqali oladi, shuning uchun kompyuter ham tasvirlarni yaratish, saqlash va ko‘rsatishga katta kuch sarflaydi. Ekrandagi tasvirni videokarta quradi: unda maxsus videoprotsessor (GPU) bor va u tasvirni sekundiga o‘nlab marta yangilaydi (60 Hz li ekranda sekundiga 60 marta). Tasvirni ko‘rsatadigan qurilma monitor, uning tasvir chiqadigan yuzasi esa displey deyiladi; noutbuk, planshet va telefonda alohida monitor yo‘q, faqat displey bor. Displey qator va ustunlarga bo‘lingan, ularning kesishgan joyidagi eng kichik tasvir nuqtasi – piksel; uning o‘z manzili bor va rangi alohida boshqariladi. Har bir piksel qizil, yashil va ko‘k yorug‘lik beruvchi uchta kichik qismdan tuzilgan; ularning yorqinligini aralashtirib deyarli har qanday rang hosil qilinadi. 24 bitli («to‘liq rangli») tasvirda har pikselga 3 bayt ajratiladi va u 16 777 216 xil rangdan birini oladi. Grafika yaratiladigan tasvirga qarab o‘zgarmas (statik) grafika, kompyuter animatsiyasi va multimedia sinflariga bo‘linadi; qo‘llanish sohasiga ko‘ra ilmiy, tijorat, konstruktorlik, illyustrativ va badiiy grafika farqlanadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab hovlisidagi plitkali mozaika uzoqdan bitta rasm bo‘lib ko‘rinadi, yaqindan esa alohida rangli plitkalar xolos. Plitkalar mayda bo‘lsa, rasm silliq va aniq chiqadi, yirik bo‘lsa – dag‘al. Ekrandagi tasvir ham shunday mayda nuqtalardan tuziladi.

Kim ishlatadi

Mozaikachi ustalar, kashta va gilam to‘qiydigan hunarmandlar va grafik dizaynerlar rasmni mayda katakchalar yig‘indisi sifatida rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozda katakchalarni bo‘yab ikki xil o‘lchamda shu harfni chizing: katta va yarim hajmli kataklar bilan. Qaysi biri silliqroq chiqdi?

Namunalar
KattalikHisobNatija
piksellar1280·720921 600
bir kadr, bayt921 600·32 764 800
Telefon displeyi 1280×720 piksel: 1280·720 = 921 600 piksel. 24 bitli rangda bitta kadr siqilmagan holda 921 600·3 = 2 764 800 bayt, ya’ni taxminan 2,8 million bayt joy oladi.
Maktab binosining fotosurati – statik grafika; qisqa multfilm – kompyuter animatsiyasi; ichida video, tovush va tugmalari bor o‘quv sayti – multimedia. Elektr sxemasi chizmasi – konstruktorlik grafikasi, viloyatlar bo‘yicha yog‘ingarchilik diagrammasi – tijorat yoki ilmiy grafika.
Sinfda faoliyat

«Piksel hisobchisi»: o‘quvchilar o‘z qurilmasining (telefon yoki noutbuk) ekran o‘lchamini sozlamalardan topib, piksellar sonini hisoblaydi va umumiy jadvalga yozadi; eng ko‘p piksel beruvchi qurilma aniqlanadi.

Mashq
1
Videokartaning vazifasi nima?
2
Displey 2560×1440 piksel bo‘lsa, unda nechta piksel bor?
3
Ajrating (statik grafika, animatsiya yoki multimedia): a) pasportga suratni skanerlash; b) o‘n soniyalik multfilm lavhasi; c) tugmalari va tovushi bor o‘quv sayti.
4
Nima uchun kompyuter hech ish qilmayotganda ham ekran tasvirini sekundiga o‘nlab marta qayta chiqaradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBitiruvchi yilining birinchi rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →