Darslar 1 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
1
Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari
Darslik: 4–6-betlar
MaqsadPiksel, displey va videokartaning vazifasini tushuntiradi, ekran o‘lchamini piksellarda hisoblaydi va kompyuter grafikasi sinflarini ajratadi.
Yangi so‘zlar
piksel · pixel: the smallest dot of a screen image; it has its own address and colourvideokarta · video card (graphics adapter): the device that builds the picture and sends it to the screendispley · display: the part of a monitor, laptop, tablet or phone on which the picture appearstomonlar nisbati · aspect ratio: the width of a screen compared with its height, for example 16:9
Tushuntirish
Inson tashqi dunyo haqidagi axborotning katta qismini ko‘rish orqali oladi, shuning uchun kompyuter ham tasvirlarni yaratish, saqlash va ko‘rsatishga katta kuch sarflaydi. Ekrandagi tasvirni videokarta quradi: unda maxsus videoprotsessor (GPU) bor va u tasvirni sekundiga o‘nlab marta yangilaydi (60 Hz li ekranda sekundiga 60 marta). Tasvirni ko‘rsatadigan qurilma monitor, uning tasvir chiqadigan yuzasi esa displey deyiladi; noutbuk, planshet va telefonda alohida monitor yo‘q, faqat displey bor. Displey qator va ustunlarga bo‘lingan, ularning kesishgan joyidagi eng kichik tasvir nuqtasi – piksel; uning o‘z manzili bor va rangi alohida boshqariladi. Har bir piksel qizil, yashil va ko‘k yorug‘lik beruvchi uchta kichik qismdan tuzilgan; ularning yorqinligini aralashtirib deyarli har qanday rang hosil qilinadi. 24 bitli («to‘liq rangli») tasvirda har pikselga 3 bayt ajratiladi va u 16 777 216 xil rangdan birini oladi. Grafika yaratiladigan tasvirga qarab o‘zgarmas (statik) grafika, kompyuter animatsiyasi va multimedia sinflariga bo‘linadi; qo‘llanish sohasiga ko‘ra ilmiy, tijorat, konstruktorlik, illyustrativ va badiiy grafika farqlanadi.
Namunalar
Telefon displeyi 1280×720 piksel: 1280·720 = 921 600 piksel. 24 bitli rangda bitta kadr siqilmagan holda 921 600·3 = 2 764 800 bayt, ya’ni taxminan 2,8 million bayt joy oladi.
Maktab binosining fotosurati – statik grafika; qisqa multfilm – kompyuter animatsiyasi; ichida video, tovush va tugmalari bor o‘quv sayti – multimedia. Elektr sxemasi chizmasi – konstruktorlik grafikasi, viloyatlar bo‘yicha yog‘ingarchilik diagrammasi – tijorat yoki ilmiy grafika.
Sinfda faoliyat
«Piksel hisobchisi»: o‘quvchilar o‘z qurilmasining (telefon yoki noutbuk) ekran o‘lchamini sozlamalardan topib, piksellar sonini hisoblaydi va umumiy jadvalga yozadi; eng ko‘p piksel beruvchi qurilma aniqlanadi.
Mashq
1
Videokartaning vazifasi nima?
Tasvirni yaratadi va ekranga chiqaradi; buning uchun o‘zining videoprotsessori bor.
2
Displey 2560×1440 piksel bo‘lsa, unda nechta piksel bor?
3686400
3
Ajrating (statik grafika, animatsiya yoki multimedia): a) pasportga suratni skanerlash; b) o‘n soniyalik multfilm lavhasi; c) tugmalari va tovushi bor o‘quv sayti.
a) statik grafika; b) animatsiya; c) multimedia.
4
Nima uchun kompyuter hech ish qilmayotganda ham ekran tasvirini sekundiga o‘nlab marta qayta chiqaradi?
Displey tasvirni videokartadan kelayotgan kadrlar oqimi sifatida oladi; kadrlar yetarlicha tez almashsa, ko‘z miltillashni sezmaydi va kursor, soat kabi o‘zgarishlar darhol ko‘rinadi.