ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Kanallar va filtrlar

Darslar 13 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
13

Kanallar va filtrlar haqida ma’lumot

Darslik: 49–50-betlar
MaqsadKanallar palitrasi bilan rasmning rang tashkil etuvchilarini ko‘rsatadi va yashiradi, alfa-kanalning vazifasini tushuntiradi hamda filtrlarni qo‘llab, ularning ishlash tamoyilini ayta oladi.
Yangi so‘zlar
kanal · channel: one colour component of a picture, stored as a grayscale imagealfa-kanal · alpha channel: an extra channel that stores a selection or transparencyfiltr · filter: processing of a picture by a predefined algorithmGaussian Blur · Gaussian Blur: a filter that blurs by replacing each pixel with a weighted average of its neighbours
Tushuntirish

Rang tizimida har bir rang tashkil etuvchilarga ajraladi: RGB da qizil, yashil va ko‘k, CMYK da havorang, pushti, sariq va qora. Rasmning har bir tashkil etuvchisi alohida kanalda, kulrang tasvir ko‘rinishida saqlanadi: RGB rasmda uchta rang kanali, CMYK da to‘rtta; Channels palitrasi (Window → Channels) yuqorida ularning umumiy ko‘rinishini ham ko‘rsatadi. Kanal yonidagi ko‘z belgisini bosib, uni ko‘rsatish yoki yashirish mumkin; Windowsda Ctrl+3, Ctrl+4, Ctrl+5 qizil, yashil va ko‘k kanallarni, Ctrl+2 umumiy rasmni ko‘rsatadi. Qizil olma qizil kanalda och, ko‘k kanalda esa to‘q ko‘rinadi, chunki unda ko‘k yorug‘lik kam. CMYK ni ko‘rish uchun Image → Mode → CMYK Color tanlanadi. Rang kanallaridan tashqari alfa-kanal bor: u ajratmani (oq – ajratilgan, qora – yo‘q) yoki shaffoflikni saqlaydi; Select → Save Selection ajratmani kanalga yozadi. Filtr – tasvirni oldindan belgilangan algoritm bo‘yicha qayta ishlash. Masalan, Gaussian Blur har pikselni qo‘shnilarining vaznli o‘rtachasi (yaqinroq qo‘shni kattaroq ulush bilan) bilan almashtirib, tasvirni xiralashtiradi; Invert har kanal qiymatini 255 dan ayiradi. Filtrlar Filter menyusida guruhlangan (Blur, Sharpen, Noise, Stylize, Distort va boshqalar); oxirgi filtrni yana qo‘llash – Ctrl+F; natija yoqmasa Ctrl+Z yoki History palitrasi yordam beradi. Filtrni ajratilgan sohaga qo‘llab, tasvirning faqat bir qismini o‘zgartirish mumkin. Sun’iy intellekt yordamida odam yuzini o‘zgartiruvchi filtr va dasturlar bilan ishlaganda, tasvir o‘zgartirilganini yashirmang va birovning rasmini ruxsatsiz o‘zgartirmang.

Rang tizimiRang kanallariSoni
RGBqizil, yashil, ko‘k3
CMYKhavorang, pushti, sariq, qora4
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab gazetasi ko‘p rangli bosilsa, har bir bo‘yoq rasmning o‘z qismini alohida varaqdan o‘tib bosadi va bu varaqlar ustma-ust tushib butun rasmni beradi. Rasmni bir necha qismga bo‘lib tasavvur qilish shunday bosma ishining asosi.

Kim ishlatadi

Bosmaxona xodimlari, fotograflar va rasm tahrirlovchilari rasmni rang qismlariga ajratib ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uch xil rangli qalam bilan shaffof varaqlarning har biriga bir xil rasmning alohida qismini chizing, so‘ng varaqlarni ustma-ust qo‘yib, umumiy ko‘rinishga qarang.

Namunalar
Portretning fonini xiralashtirish: Magic Wand bilan fonni ajratamiz (qolib ketgan joylarni Shift bilan qo‘shamiz), so‘ng Filter → Blur → Gaussian Blur da radius 8 piksel qo‘yamiz; odam ajratmadan tashqarida bo‘lgani uchun xiralashmaydi. Natija yoqmasa, Ctrl+Z; yana bir marta xiralashtirish uchun Ctrl+F.
3×3 piksel: markaz → 450:9 = 50
102030
405060
708090
Filtr algoritmi: Invert piksel (200, 100, 30) ni (255–200, 255–100, 255–30) = (55, 155, 225) ga o‘zgartiradi. 3×3 o‘rtacha xiralashtirishda markaziy pikselning yangi qiymati 9 ta qo‘shni qiymatning o‘rtachasi: 10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90 uchun (10+…+90):9 = 450:9 = 50.
Sinfda faoliyat

«Kanal sehri»: o‘quvchilar rangli rasmning qizil, yashil va ko‘k kanallarini ketma-ket ko‘rsatib, qaysi kanalda qaysi obyekt (qizil gul, yashil barg, osmon) eng och ekanini jadvalga yozadi.

Mashq
1
RGB va CMYK rasmlarida nechtadan rang kanali bor?
2
Invert filtri 90 qiymatli kanalni nechaga o‘zgartiradi?
3
3×3 xiralashtirishda markaz atrofidagi 9 qiymat 12, 18, 24, 30, 36, 42, 48, 54, 60. Markazning yangi qiymati?
4
Nima uchun qizil olma ko‘k kanalda to‘q ko‘rinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMalikaning bitiruv tadqiqoti: A yoki B?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →