☰ Mundarija · Informatika

Axborot xavfsizligi bo‘yicha nazorat ishi

Darslar 34 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
34

Nazorat ishi

Darslik: 124-bet
MaqsadIII bobning 27–33-darslari (axborot xavfsizligi, himoya usullari, tarmoqlar, kriptografiya, elektron hukumat, elektron pochta, viruslar) bo‘yicha bilimini nazorat topshiriqlarida tekshiradi va xavfsiz odatlarini baholaydi.
Yangi so‘zlar
maxfiylik, yaxlitlik, foydalanuvchanlik · confidentiality, integrity, availability: the three properties of information securityshifrlash va xesh · encryption hides the meaning with a key; a hash makes a fingerprint to check changesfishing · phishing: a deceptive message that tries to get your password, card or code3-2-1 qoidasi · the 3-2-1 rule: 3 copies, 2 kinds of media, 1 copy in another place
Tushuntirish

Bu nazorat ishi III bobni qamrab oladi. Nazariy savollar axborot xavfsizligining uch xususiyati, identifikatsiya–autentifikatsiya–avtorizatsiya, himoya vositalari guruhlari, tarmoq turlari va protokollari, simmetrik va asimmetrik shifrlash, elektron imzo, elektron hukumat yo‘nalishlari (G2G, G2C, G2B, G2F), elektron pochta tuzilmasi va zararli dastur turlari haqida bo‘ladi. Amaliy topshiriq – «Shaxsiy xavfsizlik rejasi»: o‘z qurilma va hisoblaringiz uchun 8 bandli reja tuzish (ekran qulfi, parollar, ikki bosqichli tekshiruv, yangilanish, zaxira, antivirus, ishonchli manbalar, maxfiylik sozlamalari). Hisoblashlarda parol variantlari soni, 3-2-1 zaxira hajmi, fayl uzatish vaqti (hajm·8 : tezlik), base64 hajmi (·4/3), kichik RSA (n = p·q, φ = (p–1)(q–1)) va ikki baravar ko‘payish (2ⁿ) uchraydi. Tayyorlanishda har bir darsning «Xavfsizlik» qoidalarini takrorlang, soxta manzil va fishing xatni aniqlash mashqini qiling, hisoblarni qo‘lda bajaring va o‘z xavfsiz odatlaringizni halol baholang. Eslatma: topshiriqlarda haqiqiy parol yoki shaxsiy ma’lumotingizni yozmang.

Namunalar
Namunaviy hisoblar: 8 belgili, faqat raqamli kod 10⁸ = 100000000 variantga ega; 500 MB fayl 200 Mbit/s da 500·8 : 200 = 20 soniyada uzatiladi; 21 MB fayl base64 da 21·4/3 = 28 MB; p = 5, q = 7 bo‘lsa, n = 35, φ = 4·6 = 24.
Namunaviy amaliy topshiriq: «Shaxsiy xavfsizlik rejasi» jadvali – 8 band, har biri uchun «hozirgi holat», «xavf» va «qiladigan ish» ustunlari; kamida 3 ta band uchun muddat belgilang. Haqiqiy parollarni jadvalga yozmang.
Sinfda faoliyat

«Xavfsizlik viktorinasi»: sinf ikki jamoaga bo‘linadi; har bir jamoa boshqasiga III bobdan 5 savol (2 nazariy, 2 hisob, 1 vaziyat: «Bu xat xavfsizmi?») tayyorlaydi. To‘g‘ri javob uchun 1 ball, vaziyat savolida sababini aytish uchun yana 1 ball.

Mashq
1
6 xonali raqamli kod nechta variantga ega?
2
750 MB fayl 150 Mbit/s tezlikda necha soniyada uzatiladi?
3
p = 5, q = 7 bo‘lsa, RSA uchun n va φ ni toping. φ ni yozing.
4
Quyidagi vaziyatni baholang: «Bank» nomidan xat: «Hisob 24 soatda yopiladi, parolni bu havolada tasdiqlang». Nima qilasiz?