☰ Mundarija · Informatika

Ranglar tizimlari: RGB, CMYK, HSB

Darslar 11 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
11

PhotoShopda rang tizimlari

Darslik: 42–45-betlar
MaqsadQo‘shiluvchi (RGB) va ayiriluvchi (CMYK) ranglar tizimlarini hamda HSB tizimini taqqoslaydi, rangni uch parametr bilan ifodalaydi va to‘ldiruvchi, iliq va sovuq ranglarni ajratadi.
Yangi so‘zlar
RGB · RGB: additive system of Red, Green and Blue light, 0–255 each; used by screensCMYK · CMYK: subtractive system of Cyan, Magenta, Yellow and blacK inks, in percent; used in printingHSB · HSB: Hue (0–360°), Saturation (0–100%), Brightness (0–100%); easy for designersto‘ldiruvchi ranglar · complementary colours: colours opposite each other on the colour wheel
Tushuntirish

RGB – qo‘shiluvchi tizim: qizil (Red), yashil (Green) va ko‘k (Blue) yorug‘lik qo‘shilib rang beradi va har birining yorqinligi 0 dan 255 gacha bo‘ladi, shuning uchun 256·256·256 = 16 777 216 rang hosil bo‘ladi; bu tizim monitor, telefon va televizor ekranlariga xos. Yashil va ko‘k qo‘shilsa havorang (cyan), qizil va ko‘k – pushti (magenta), qizil va yashil – sariq, uchalasi to‘liq yorqinlikda – oq, hammasi 0 bo‘lsa – qora; R = G = B bo‘lsa kul rang chiqadi. CMYK – ayiriluvchi tizim: bo‘yoqlar oq qog‘oz qaytaradigan yorug‘likning bir qismini yutadi; asosiy ranglar havorang, pushti va sariq, ularga amalda sof qora chiqmagani va qora siyoh arzonroq bo‘lgani uchun qora (blacK) qo‘shiladi; qiymatlar foizda beriladi va tizim printer, plotter va nashriyotda ishlatiladi. HSB dizayner uchun qulay: Hue (rang turi) – rang doirasidagi burchak: qizil 0°, sariq 60°, yashil 120°, havorang 180°, ko‘k 240°, pushti 300°; Saturation (to‘yinganlik) 0% da rang kulrangga o‘tadi; Brightness (yorqinlik) 0% da qora bo‘ladi. Doirada qarama-qarshi turgan ranglar (qizil–havorang, yashil–pushti, ko‘k–sariq) bir-birini to‘ldiruvchi bo‘lib, ulardan birini fon, ikkinchisini matn uchun olsa yozuv yaqqol ko‘rinadi. Qizil, to‘q sariq va sariq ranglar iliq, ko‘k va havorang esa sovuq hisoblanadi; ranglarning kayfiyatga ta’siri madaniyat va vaziyatga bog‘liq, shuning uchun u qat’iy qoida emas.

Namunalar
Qizil (255, 0, 0) va yashil (0, 255, 0) to‘liq yorqinlikda qo‘shilsa (255, 255, 0) – sariq. Uni CMYK da sariq bo‘yoq 100%, boshqalari 0% bilan beramiz. Veb uchun RGB (255, 128, 0) to‘q sariq rangi o‘n oltilik yozuvda #FF8000: 255 = FF, 128 = 80, 0 = 00.
HSB da Hue = 30° (to‘q sariq), Saturation = 100%, Brightness = 100%. Uning to‘ldiruvchisi doirada 180° narida: 30° + 180° = 210° (havorang-ko‘k tomon). Saturation ni 0% ga tushirsak, Hue ning ahamiyati qolmaydi, rang oq (Brightness 100% bo‘lsa) yoki kul bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Rang doirasi»: o‘quvchilar qog‘ozda HSB doirasini chizib, oltita asosiy rangning burchaklarini yozadi, so‘ng uchta to‘ldiruvchi juftni topib, afisha uchun «fon + matn» juftligini tanlaydi.

Mashq
1
RGB va CMYK tizimlari qayerda ishlatiladi?
2
Har bir kanalida faqat 4 ta yorqinlik darajasi (2 bit) bo‘lgan RGB tizimida nechta rang bo‘ladi?
3
RGB (30, 144, 255) ning o‘n oltilik yozuvi qanday?
4
CMYK ga nima uchun faqat uchta emas, to‘rtinchi – qora rang ham qo‘shilgan?