ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Ranglar tizimlari: RGB, CMYK, HSB

Darslar 11 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
11

PhotoShopda rang tizimlari

Darslik: 42–45-betlar
MaqsadQo‘shiluvchi (RGB) va ayiriluvchi (CMYK) ranglar tizimlarini hamda HSB tizimini taqqoslaydi, rangni uch parametr bilan ifodalaydi va to‘ldiruvchi, iliq va sovuq ranglarni ajratadi.
Yangi so‘zlar
RGB · RGB: additive system of Red, Green and Blue light, 0–255 each; used by screensCMYK · CMYK: subtractive system of Cyan, Magenta, Yellow and blacK inks, in percent; used in printingHSB · HSB: Hue (0–360°), Saturation (0–100%), Brightness (0–100%); easy for designersto‘ldiruvchi ranglar · complementary colours: colours opposite each other on the colour wheel
Tushuntirish

RGB – qo‘shiluvchi tizim: qizil (Red), yashil (Green) va ko‘k (Blue) yorug‘lik qo‘shilib rang beradi va har birining yorqinligi 0 dan 255 gacha bo‘ladi, shuning uchun 256·256·256 = 16 777 216 rang hosil bo‘ladi; bu tizim monitor, telefon va televizor ekranlariga xos. Yashil va ko‘k qo‘shilsa havorang (cyan), qizil va ko‘k – pushti (magenta), qizil va yashil – sariq, uchalasi to‘liq yorqinlikda – oq, hammasi 0 bo‘lsa – qora; R = G = B bo‘lsa kul rang chiqadi. CMYK – ayiriluvchi tizim: bo‘yoqlar oq qog‘oz qaytaradigan yorug‘likning bir qismini yutadi; asosiy ranglar havorang, pushti va sariq, ularga amalda sof qora chiqmagani va qora siyoh arzonroq bo‘lgani uchun qora (blacK) qo‘shiladi; qiymatlar foizda beriladi va tizim printer, plotter va nashriyotda ishlatiladi. HSB dizayner uchun qulay: Hue (rang turi) – rang doirasidagi burchak: qizil 0°, sariq 60°, yashil 120°, havorang 180°, ko‘k 240°, pushti 300°; Saturation (to‘yinganlik) 0% da rang kulrangga o‘tadi; Brightness (yorqinlik) 0% da qora bo‘ladi. Doirada qarama-qarshi turgan ranglar (qizil–havorang, yashil–pushti, ko‘k–sariq) bir-birini to‘ldiruvchi bo‘lib, ulardan birini fon, ikkinchisini matn uchun olsa yozuv yaqqol ko‘rinadi. Qizil, to‘q sariq va sariq ranglar iliq, ko‘k va havorang esa sovuq hisoblanadi; ranglarning kayfiyatga ta’siri madaniyat va vaziyatga bog‘liq, shuning uchun u qat’iy qoida emas.

AralashmaRang
yashil + ko‘khavorang (cyan)
qizil + ko‘kpushti (magenta)
qizil + yashilsariq
uchalasi to‘liq yorqinlikdaoq
RGB

RGB(255, 128, 0) · #FF8000

Yorug‘lik ranglari qo‘shiladi: hammasi 255 — oq, hammasi 0 — qora

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Gazeta suratiga lupa bilan qarasangiz, rang yaxlit emas, balki mayda nuqtalardan iboratligini ko‘rasiz. Ekrandagi rang esa mayda yorug‘ nuqtalardan tuzilgan, ular nur chiqaradi. Bir xil ko‘rinadigan rang ikki xil usulda hosil bo‘lishi mumkin.

Kim ishlatadi

Bosmaxona mutaxassislari, televizor muhandislari va dizaynerlar ranglarni chop etish va ekran uchun turlicha sozlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Jurnal sahifasidagi rangli rasmni lupa bilan faqat sahifaga tutib ko‘ring (lupani Quyoshga qaratmang). Nuqtalarning nechta xil rangini ajrata olasiz?

Namunalar
RangRGBHEX
sariq(255, 255, 0)#FFFF00
to‘q sariq(255, 128, 0)#FF8000
Qizil (255, 0, 0) va yashil (0, 255, 0) to‘liq yorqinlikda qo‘shilsa (255, 255, 0) – sariq. Uni CMYK da sariq bo‘yoq 100%, boshqalari 0% bilan beramiz. Veb uchun RGB (255, 128, 0) to‘q sariq rangi o‘n oltilik yozuvda #FF8000: 255 = FF, 128 = 80, 0 = 00.
HSB da Hue = 30° (to‘q sariq), Saturation = 100%, Brightness = 100%. Uning to‘ldiruvchisi doirada 180° narida: 30° + 180° = 210° (havorang-ko‘k tomon). Saturation ni 0% ga tushirsak, Hue ning ahamiyati qolmaydi, rang oq (Brightness 100% bo‘lsa) yoki kul bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Rang doirasi»: o‘quvchilar qog‘ozda HSB doirasini chizib, oltita asosiy rangning burchaklarini yozadi, so‘ng uchta to‘ldiruvchi juftni topib, afisha uchun «fon + matn» juftligini tanlaydi.

Mashq
1
RGB va CMYK tizimlari qayerda ishlatiladi?
2
Har bir kanalida faqat 4 ta yorqinlik darajasi (2 bit) bo‘lgan RGB tizimida nechta rang bo‘ladi?
3
RGB (30, 144, 255) ning o‘n oltilik yozuvi qanday?
4
CMYK ga nima uchun faqat uchta emas, to‘rtinchi – qora rang ham qo‘shilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliJasurning suvenir stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →