ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Web-sahifalarda formalar

Darslar 21 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
21

Web-sahifalarda formalar yaratish va bezash

Darslik: 77–80-betlar
MaqsadHTML da forma yaratadi (form, input, label, button), kiritilgan ma’lumotni tekshirish atributlaridan foydalanadi va JavaScript yordamida kiritilgan matnlardan natija hosil qiladi; shaxsiy ma’lumotlarni yig‘ish qoidalarini biladi.
Yangi so‘zlar
<form> · <form>: the container of a form; its action says where the data goes and method how<input> · <input>: an input field; its type may be text, number, email, password, checkbox, radio and morevalidatsiya · validation: checking that entered data is complete and correct<label> · <label>: the caption of a field, linked to it with for and id; it helps screen readers and clicking
Tushuntirish

Forma foydalanuvchidan ma’lumot olish uchun xizmat qiladi: ro‘yxatdan o‘tish, anketa, qidiruv, hisoblagich. HTML da forma <form> tegi bilan o‘raladi; unda <input> maydonlari, <textarea> (ko‘p qatorli matn), <select> (ro‘yxat) va <button> bo‘ladi. Input turi type atributi bilan beriladi: text (matn), number (son), email (elektron manzil), password (belgilar yashiriladi), checkbox va radio (tanlov), date (sana). Har bir maydonning name atributi – ma’lumot serverga yuboriladigan kalit; <label for="ism"> esa id="ism" maydoniga yozuv bog‘laydi. Forma action manziliga method="post" yoki "get" bilan yuboriladi; GET ma’lumotni URL ichida ko‘rsatadi, shuning uchun parol yoki shaxsiy ma’lumotlar uchun POST va HTTPS ishlatiladi. Brauzer ma’lumotni yuborishdan oldin required (majburiy), min/max, maxlength va type="email" kabi atributlar bilan tekshiradi; bu validatsiya qulaylik uchun, lekin foydalanuvchi uni chetlab o‘tishi mumkin, shuning uchun server ham ma’lumotni qayta tekshirishi shart. Kiritilgan matn bilan JavaScript ham ishlay oladi: value xossasi maydon qiymatini beradi, textContent natijani chiqaradi. Forma yaratganda faqat zarur ma’lumotni so‘rang; shaxsga doir ma’lumotlar bilan ishlash «Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi qonun (2019) bilan tartibga solinadi, o‘quv mashqlarida esa haqiqiy odamlarning ma’lumotini emas, o‘ylab topilgan ma’lumotni kiriting.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab so‘rovnomasida sinf uchun javoblar ro‘yxati beriladi (5-sinf, 6-sinf va hokazo) va bola o‘zi yozmaydi, tanlaydi. Shunda hamma bir xil yozadi va javoblarni sanash oson bo‘ladi.

Kim ishlatadi

So‘rovnoma tuzuvchi o‘qituvchilar, sotsiologlar va veb-dasturchilar javob turini oldindan belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozda mini-so‘rovnoma tuzing: bitta qisqa yozma qator, ro‘yxatdan tanlanadigan bitta savol va bitta «ha/yo‘q» savol. Uni bir sinfdoshingizga to‘ldirtirib ko‘ring.

Namunalar
Html
1<!DOCTYPE html>
2<html lang="uz">
3<head>
4  <meta charset="utf-8">
5  <title>Klubga yozilish</title>
6</head>
7<body>
8  <form action="/join" method="post">
9    <p><label for="ism">Ism:</label>
10       <input type="text" id="ism" name="ism" required maxlength="30"></p>
11    <p><label for="yil">Tug‘ilgan yil:</label>
12       <input type="number" id="yil" name="yil" min="2005" max="2012" required></p>
13    <p><label for="pochta">E-pochta (ixtiyoriy):</label>
14       <input type="email" id="pochta" name="pochta"></p>
15    <button type="submit">Yuborish</button>
16  </form>
17</body>
18</html>
Klubga yozilish formasi tekshiruvlar bilan – kod yuqorida. Ism bo‘sh bo‘lsa yoki yil 2005–2012 oralig‘ida bo‘lmasa, brauzer yuborishga ruxsat bermaydi; yil uchun to‘g‘ri qiymatlar soni 2012 – 2005 + 1 = 8.
Html
1<!DOCTYPE html>
2<html lang="uz">
3<head>
4  <meta charset="utf-8">
5  <title>Qisqa yozuv</title>
6</head>
7<body>
8  <p>Familiya: <input type="text" id="fam"></p>
9  <p>Ism: <input type="text" id="ism"></p>
10  <button onclick="qisqa()">Hosil qil</button>
11  <p id="chiqish"></p>
12  <script>
13    function qisqa() {
14      var f = document.getElementById("fam").value.trim();
15      var i = document.getElementById("ism").value.trim();
16      var out = document.getElementById("chiqish");
17      if (f === "" || i === "") {
18        out.textContent = "Ikkala maydonni to‘ldiring";
19      } else {
20        out.textContent = f + " " + i.charAt(0).toUpperCase() + ".";
21      }
22    }
23  </script>
24</body>
25</html>
Familiya va ismdan qisqa yozuv hosil qiluvchi JavaScript forma – kod yuqorida. «Karimov» va «aziza» kiritilsa, natija «Karimov A.»; ismi bo‘sh bo‘lsa, «Ikkala maydonni to‘ldiring» xabari chiqadi.
Sinfda faoliyat

«Formani sinash»: juftlik forma ochib, atayin noto‘g‘ri qiymat (bo‘sh ism, 1999-yil, e-pochta «abc») kiritadi va brauzer qaysi xabarni berishini yozib chiqadi; so‘ng xabarlarni sinfdoshlari bilan solishtiradi.

Mashq
1
Input ning beshta turini ayting.
2
Yil maydoniga 2005 dan 2012 gacha (ikkalasi ham kiradi) qiymat kiritish mumkin. Nechta qiymat to‘g‘ri?
3
Misoldagi qisqa yozuv formasida familiya «Yusupov», ism «bobur» bo‘lsa, natija nima?
4
Nima uchun brauzer tekshirgan bo‘lsa ham, server ma’lumotni qayta tekshirishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOchiq eshiklar kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →