Darslar 2 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
2
Ikki va uch o‘lchamli kompyuter grafikasi turlari
Darslik: 7–10-betlar
Maqsad2D va 3D grafikani farqlaydi, rastrli, vektorli va fraktal grafikaning xususiyatlarini taqqoslaydi va rastr tasvirining o‘lchami hamda zichligi bo‘yicha hisob-kitob qiladi.
Yangi so‘zlar
rastrli grafika · raster graphics: a picture made of rows and columns of pixelsvektorli grafika · vector graphics: a picture stored as a set of simple shapes and their parametersfraktal · fractal: a shape made of parts that look like the whole; it can be created by a simple formuladpi · dpi (dots per inch): the number of pixels or dots per inch of length, i.e. the density of a raster
Tushuntirish
Yaratish usuliga ko‘ra kompyuter grafikasi ikki o‘lchamli (2D) va uch o‘lchamli (3D) bo‘ladi. 3D grafikada jism sirti mayda uchburchaklardan iborat to‘r bilan qoplanadi, so‘ng sirt bo‘yaladi, yoritiladi va soya hisoblanadi; bu amal tasvirlash (renderlash) deyiladi va ko‘p hisob talab qiladi. Uch o‘lchamli grafika animatsiya, kompyuter o‘yinlari va virtual borliqda ishlatiladi; virtual borliq shlemida har bir ko‘z uchun alohida tasvir hosil qilinadi. 2D grafika uch turga bo‘linadi. Rastrli grafikada tasvir qator va ustunlardagi piksellardan iborat: fotosurat, skaner va telefon kamerasi shunday ishlaydi; o‘lchami – ustunlar va qatorlar soni, zichligi – dpi. Rastr sifatli fotosuratni saqlay oladi, lekin katta xotira talab qiladi va kattalashtirilganda xiralashadi. Vektorli grafikada tasvir oddiy shakllar (kesma, aylana, egri chiziq) va ularning parametrlari ro‘yxati sifatida saqlanadi; u kam joy oladi va masshtab o‘zgarganda sifatini yo‘qotmaydi, lekin fotosuratni saqlay olmaydi; shriftlar ham vektor asosida chiziladi. Fraktal grafikada o‘ziga o‘xshash qismlardan iborat shakllar (qor parchasi, daraxt shoxlanishi) oddiy formulalar yordamida yaratiladi; «fraktal» atamasi fanga 1975-yilda kiritilgan.
Namunalar
Rastr 2400×1800 piksel, zichligi 300 dpi bo‘lsa, qog‘ozda eni 2400:300 = 8 dyuym, bo‘yi 1800:300 = 6 dyuym bo‘ladi (1 dyuym = 2,54 sm, ya’ni taxminan 20×15 sm). Zichlik 150 dpi bo‘lsa, shu fayl 16×12 dyuymga yoyiladi, lekin xiraroq chiqadi.
Narang doira: vektor yozuvi <circle cx="50" cy="50" r="40" fill="orange"/> atigi 46 belgi (bayt). Xuddi shu 100×100 pikselli doira 24 bitli rastrda 100·100·3 = 30 000 bayt oladi, 10 marta kattalashtirilsa vektor yozuvi o‘zgarmaydi, rastr esa 100 marta ko‘p piksel talab qiladi. Koch egri chizig‘ida har qadamda har bir kesma 4 ta kesmaga almashadi: 3 qadamdan keyin 4·4·4 = 64 kesma.
Sinfda faoliyat
«Qaysi grafika?»: o‘qituvchi rasmlar ro‘yxatini aytadi (fotosurat, logotip, qor parchasi, daraxt shoxlanishi, rentgen surati). Juftliklar har biri uchun rastr, vektor yoki fraktal ekanini kartochkada ko‘rsatadi va sababini bir jumlada aytadi.
Mashq
1
Ikki o‘lchamli grafikaning uchta turini ayting.
Rastrli, vektorli va fraktal grafika.
2
1800×1200 piksel fotosurat 300 dpi zichlikda chop etilsa, uning eni necha dyuym bo‘ladi?
6
3
Quyidagilar uchun eng mos grafika turini tanlang: a) oilaviy fotosurat; b) bannerda chop etiladigan firma logotipi; c) o‘yin landshaftidagi formula bilan yaratilgan tog‘lar.
a) rastr; b) vektor; c) fraktal.
4
Nima uchun rastr rasmni kattalashtirganda xiralashadi, vektor rasm esa yo‘q?
Rastrda piksellar soni qat’iy, kattalashtirganda har bir piksel yirikroq ko‘rinadi; vektorda esa shakl parametrlari saqlanadi va yangi masshtabda qaytadan hisoblanadi.