☰ Mundarija · Informatika

Web-dizayn vositalari va JavaScript

Darslar 19 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
19

Web-dizayn va uning dasturiy ta’minoti. Web-sahifa yaratish va bezash (Macromedia Flash)

Darslik: 68–72-betlar
MaqsadWeb-sahifa yaratish va bezash vositalarini (matn muharriri, JavaScript, grafika dasturlari, animatsiya vositalari) sanaydi, Flash ning o‘rnini tushuntiradi va JavaScript yordamida oddiy hisoblash formasini yozadi.
Yangi so‘zlar
JavaScript · JavaScript: a programming language that runs in the browser and makes a page react to the usermatn muharriri · text editor: a program for writing code, such as Notepad or a code editor; it saves the page as an .html fileFlash (SWF) · Flash: a vector animation technology whose files had the .swf extension; support ended on 31 December 2020HTML5 · HTML5: the current web standard with built-in audio, video, forms and drawing, which replaced Flash
Tushuntirish

Web-sahifani yaratish va bezashda bir nechta vosita birgalikda ishlatiladi: kod yoziladigan matn yoki kod muharriri (Notepad, VS Code va boshqalar), brauzer va uning ishlab chiquvchi vositalari, rasm uchun grafik muharrir (PhotoShop, GIMP), animatsiya vositalari va kontentni boshqarish tizimlari. JavaScript – brauzerda ishlaydigan dasturlash tili; u HTML sahifani foydalanuvchi harakatiga (tugma bosish, matn kiritish) javob beradigan qiladi. Uning arifmetik amallari Pascalga o‘xshaydi, lekin farqlar bor: / har doim haqiqiy bo‘lish (7/2 = 3,5), qoldiq uchun % ishlatiladi, daraja uchun ** yoki Math.pow; matematik funksiyalar: Math.abs(a) – modul, Math.pow(a, b) – a ning b darajasi, Math.sqrt(a) – ildiz, Math.sin(a), Math.cos(a), Math.tan(a) (burchak radianda), Math.log(a) – natural logarifm, Math.round(a) – yaxlitlash. Shakl (form) yaratish uchun HTML da input maydonlari va button, hisoblash uchun esa funksiya yoziladi. Macromedia Flash vektor animatsiya va interfeyslar uchun mashhur edi (SWF fayllari), Dreamweaver esa sahifa muharriri edi; lekin Flash xavfsizlik zaifliklari, telefonlarda ishlamasligi va HTML5, CSS hamda JavaScript yetarli imkoniyat berishi sababli o‘z o‘rnini yo‘qotdi: Adobe 2020-yil 31-dekabrda uni qo‘llab-quvvatlashni tugatdi, brauzerlar uni olib tashladi. Uning vorislaridan biri Adobe Animate bo‘lib, u HTML5 uchun animatsiya chiqara oladi. Litsenziyasiz («buzilgan») dasturlarni yuklab olmang: ularda ko‘pincha zararli dastur bo‘ladi; pullik dasturlarning pulsiz muqobillari yoki sinov versiyalari bor.

Namunalar
Narxga QQS qo‘shuvchi forma (QQS – 12%). Fayl «qqs.html» nomi bilan saqlanib, brauzerda ochiladi: <!DOCTYPE html> ⏎ <html lang="uz"> ⏎ <head> ⏎  <meta charset="utf-8"> ⏎  <title>QQS hisobi</title> ⏎ </head> ⏎ <body> ⏎  <h1>QQS hisoblagich</h1> ⏎  <p>Narx (so‘m): <input type="number" id="narx" value="250000"></p> ⏎  <button onclick="hisobla()">Hisobla</button> ⏎  <p>QQS bilan: <span id="natija"></span> so‘m</p> ⏎  <script> ⏎    function hisobla() { ⏎      var narx = Number(document.getElementById("narx").value); ⏎      var qqs = narx * 12 / 100; ⏎      document.getElementById("natija").textContent = narx + qqs; ⏎    } ⏎  </script> ⏎ </body> ⏎ </html> 250000 so‘m uchun natija 250000 + 250000·12:100 = 280000 so‘m.
JavaScript funksiyalari: Math.sqrt(144) = 12; Math.pow(2, 10) = 1024; Math.abs(-7.5) = 7.5; Math.round(2.6) = 3; 17 % 5 = 2; 7 / 2 = 3.5; Math.sqrt(Math.pow(3, 4)) = 9. Konsol (F12) da bularni yozib tekshirish mumkin.
Sinfda faoliyat

«Forma ustaxonasi»: juftliklar QQS formasini yozadi, so‘ng uni boshqa hisobga (chegirma yoki ikki sonning o‘rtachasi) o‘zgartiradi; qo‘shni juftlik 3 ta sinov qiymati bilan to‘g‘riligini tekshiradi.

Mashq
1
Flash ning o‘rnini qaysi texnologiyalar egalladi va Flash qachon tugatilgan?
2
Narx 400000 so‘m, QQS 12%. QQS bilan narx necha so‘m?
3
Math.sqrt(Math.pow(3, 4)) nimaga teng?
4
Nima uchun Flash ommaviy foydalanishdan chiqib ketdi? Ikkita sabab ayting.