Darslar 15 · 1 ta dars · N. I. Taylaqov (umumiy muharrir), A. B. Axmedov, M. D. Pardayeva, A. A. Abdug‘aniyev, U. M. Mirsanov. Informatika va axborot texnologiyalari, 11-sinf, 1-nashr. «Extremum-press», Toshkent, 2018
15
Tasvirga geometrik shakllarni va vektorli obyektlarni joylash
Darslik: 55–58-betlar
MaqsadShakl uskunalari bilan tasvirga geometrik shakl joylaydi, ularning sozlamalarini o‘zgartiradi, Pen (Pat) uskunasi bilan kontur chizadi va uni ajratma yoki shaklga aylantiradi.
Yangi so‘zlar
shakl qatlami · shape layer: a layer holding a vector shape that stays sharp at any sizePen (Pat) · Pen: a tool that draws a path (contour) from anchor points and curved or straight segmentstayanch nuqta · anchor point: a point of a path that the line passes through; handles on it bend the curvekontur (path) · path: a vector outline that can become a selection, a mask or a shape
Tushuntirish
PhotoShop rastr muharriri bo‘lsa-da, vektor elementlar bilan ham ishlaydi. Geometrik shakllar uskunalari guruhida (klavisha U) oltita uskuna bor: to‘g‘ri to‘rtburchak, burchaklari yumaloqlangan to‘g‘ri to‘rtburchak, ellips, muntazam ko‘pburchak, to‘g‘ri chiziq kesmasi va ixtiyoriy shakl (Custom Shape); eng yangi versiyalarda burchak yumaloqligi to‘g‘ri to‘rtburchak sozlamasiga o‘tgan va uchburchak uskunasi qo‘shilgan. Parametrlar panelida natija turi tanlanadi: Shape (shakl qatlami), Path (kontur) yoki Pixels (oddiy piksellar), shuningdek ichki rang (Fill), chegara rangi va qalinligi (Stroke), o‘lchamlar (W, H), yumaloqlash radiusi va ko‘pburchak tomonlari soni. Shape qatlami vektor bo‘lgani uchun kattalashtirilganda xiralashmaydi. Sudrash vaqtida Shift bosilsa kvadrat yoki doira chiqadi. Pen uskunasi (klavisha P) kontur yaratadi: bosib chiqilgan nuqtalar to‘g‘ri kesmalar bilan birlashadi, bosib turib sudralganda esa tayanch nuqtada yo‘naltiruvchi tutqichlar paydo bo‘lib, egri chiziq (Bézier egri chizig‘i) hosil bo‘ladi; Pen guruhida Freeform Pen, Add Anchor Point (nuqta qo‘shish), Delete Anchor Point (nuqtani o‘chirish) va Convert Point (burchak/silliq nuqta) uskunalari bor. Kontur Paths palitrasida saqlanadi va uni ajratmaga (Ctrl+Enter), niqobga yoki geometrik shaklga aylantirish mumkin; shuning uchun egri chegarali obyektlarni Pen bilan juda aniq ajratish mumkin. Pen mahorat talab qiladi, shuning uchun ko‘proq mashq qiling.
Namunalar
Nishon (belgi) yasash: ellips uskunasi bilan Shift bosib 300×300 piksel aylana (Fill – ko‘k, Stroke – oq, 8 px), yangi qatlamda ko‘pburchak uskunasi bilan 5 tomonli yulduz-shakl yoki Custom Shape dan yulduzni qo‘yamiz. Ikkala shakl vektor bo‘lgani uchun belgini 5 baravar kattalashtirsak ham chetlari aniq qoladi.
Pen bilan ajratish: ko‘za rasmining chetiga tayanch nuqtalar qo‘yamiz, egri joylarda bosib sudraymiz, boshlang‘ich nuqtani bosib konturni yopamiz, Ctrl+Enter bilan ajratmaga aylantiramiz va Ctrl+C, Ctrl+V bilan boshqa rasmga ko‘chiramiz. Muntazam sakkizburchakning ichki burchagi (8–2)·180:8 = 135°.
Sinfda faoliyat
«Belgi ustaxonasi»: har bir juftlik maktab klubi uchun vektor belgi (doira, ko‘pburchak va matn) chizadi, so‘ng uni 10% va 400% ga o‘zgartirib, chetlari aniqligini tekshiradi.
Mashq
1
Shakl uskunalari guruhidagi oltita uskunani ayting.
To‘g‘ri to‘rtburchak, yumaloq burchakli to‘g‘ri to‘rtburchak, ellips, ko‘pburchak, chiziq kesmasi, ixtiyoriy shakl.
2
Muntazam sakkizburchakning bitta ichki burchagi necha gradus?
135
3
Pen uskunasida qanday qilib o‘tkir burchak va silliq egri chiziq nuqtasi hosil qilinadi?
Oddiy bosish – burchak nuqta; bosib sudrash – tutqichli silliq nuqta.
4
Nima uchun Shape qatlami kattalashtirilganda xiralashmaydi, qo‘yilgan fotosurat esa xiralashadi?
Shape vektor: parametrlari saqlanadi va yangi o‘lchamda qayta chiziladi; foto – piksellar, ular faqat kattalashadi.