Jinoiy javobgarlik va jazo tizimi
Jinoiy javobgarlik faqat jismoniy shaxsga tegishli: korxona yoki tashkilot jinoyat subyekti emas, uning vazifasini bajargan mansabdor yoki xodim javob beradi. Shaxs javobgar bo‘lishi uchun aqli raso (qilmishining xavfini anglab, uni boshqara oladigan) bo‘lishi va qonunda belgilangan yoshga yetgan bo‘lishi kerak: umumiy qoida bo‘yicha 16 yosh; Kodeksda alohida sanab o‘tilgan bir qator og‘ir jinoyatlar (masalan, qasddan odam o‘ldirish, bosqinchilik, og‘irlashtiruvchi holatlardagi o‘g‘rilik) uchun 14 yosh; og‘irlashtiruvchi holatlarda qasddan odam o‘ldirish uchun esa 13 yosh. Ikki yoki undan ortiq shaxs qasddan jinoyatni birga sodir etsa, ishtirokchilik bo‘ladi; ishtirokchilar to‘rt turga ajraladi: bajaruvchi, tashkilotchi, dalolatchi va yordamchi. Jazo — sud hukmi bilan davlat nomidan tayinlanadigan majburlov chorasi; uning maqsadi aybdorni tuzatish, yangi jinoyatning oldini olish, qasos emas. Jazo turlari jarimadan (eng yengil) ozodlikdan mahrum qilish va umrbod ozodlikdan mahrum qilishgacha boradi, voyaga yetmaganlar uchun esa yengillashtirilgan qoidalar bor: umrbod qamoq tayinlanmaydi, muddatlar qisqaroq, 18 yoshgacha jazo tarbiya koloniyasida o‘taladi. Afv Prezident tomonidan muayyan mahkum shaxslarga nisbatan, amnistiya esa qonunchilik organi tomonidan shaxslarning umumiy toifasiga nisbatan e’lon qilinadi.
| Yosh | Qaysi qilmish uchun |
|---|---|
| 16 yoshdan | Umumiy qoida |
| 14 yoshdan | Kodeksda sanab o‘tilgan ayrim og‘ir jinoyatlar |
| 13 yoshdan | Og‘irlashtiruvchi holatlarda qasddan odam o‘ldirish |
Sport federatsiyasida yoshlar uchun alohida yosh guruhlari va qoidalar bor, shunda har kim o‘z yoshiga mos sharoitda musobaqalashadi. Qoidalar yoshga qarab farq qilgani uchun o‘yin adolatli bo‘ladi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)
Sudyalar ishni yoshga qarab ko‘radi, voyaga yetmaganlar ishlari bo‘yicha inspektorlar tarbiyaviy choralarni tashkil qiladi, ijtimoiy xodimlar va advokatlar bolalar huquqlarini himoya qiladi.
Yosh muhim bo‘lgan ikkita qoidani yozing va nima uchun yosh hisobga olinishini bir gapda tushuntiring.
Rolli o‘yin: «Sud majlisi» — qisqa uydirma ish bo‘yicha sudya, prokuror, himoyachi va sudlanuvchi rolini o‘ynang; sudlanuvchi yoshi va ishtirok turi aniqlangach, qanday jazo choralari mumkin ekanligini muhokama qiling.