Jinoyat-protsessual qonunchilikda aniqlanishi lozim bo‘lgan holatlar
Jinoyat ishi bo‘yicha dalil — surishtiruvchi, tergovchi va sud qonunda belgilangan tartibda ijtimoiy xavfli qilmish yuz berganini, uni kim sodir etganini, aybini va ishni to‘g‘ri hal qilish uchun boshqa muhim holatlarni aniqlaydigan har qanday haqiqiy ma’lumot. Dalil turlari: guvoh, jabrlanuvchi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi va sudlanuvchining ko‘rsatuvlari, ekspert xulosasi, ashyoviy dalillar, audio va video yozuvlar, hamda tergov va sud harakatlari bayonnomalari. Isbot qilinadigan holatlarga qilmishning vaqti, joyi va usuli, aybdorlik, oqibat, javobgarlikni yengillashtiruvchi yoki og‘irlashtiruvchi holatlar kiradi. Qiynoq, zo‘rlik, aldov yoki huquqlarni tushuntirmaslik yo‘li bilan olingan ma’lumotlar dalil bo‘la olmaydi, ya’ni nomaqbul hisoblanadi. So‘roq paytida so‘roq qilinuvchining shaxsi aniqlanadi, unga huquq va majburiyatlari tushuntiriladi, ko‘rsatuv ixtiyoriy olinadi va bayonnomada qayd etiladi; kechasi tergov harakatlari olib borish, istisno hollardan tashqari, taqiqlangan. Voyaga yetmaganni so‘roq qilishda qo‘shimcha kafolatlar bor: so‘roq qisqaroq davom etadi va himoyachi hamda qonuniy vakil, zarur bo‘lsa pedagog ishtirok etadi.
| Dalil turlari | Guvoh, jabrlanuvchi, gumon qilinuvchi, ayblanuvchi, sudlanuvchi ko‘rsatuvlari; Ekspert xulosasi; Ashyoviy dalillar; Audio va video yozuvlar; Tergov va sud harakatlari bayonnomalari |
|---|---|
| Dalil bo‘la olmaydi | Qiynoq, zo‘rlik, aldov yoki huquqlarni tushuntirmaslik yo‘li bilan olingan ma’lumot |
Sinfdoshlar daftar yo‘qolgani yoki yo‘qolmaganini bahslashganda, o‘qituvchi tekshirib bo‘ladigan faktlarni so‘radi: oxirgi marta qachon ko‘rilgani, kim ko‘rgani va topilgan buyumlar daftari. Boshqalardan eshitgan gap faktga sanalmadi. Shunda bahs tez hal bo‘ldi.
Tergovchilar va ekspertlar dalillarni to‘playdi, sudyalar dalillarning qonuniyligini tekshiradi, faktlarni tekshiruvchi jurnalistlar da’volarni manbalar bilan solishtiradi.
Maktab kuningiz haqida isbotlay oladigan ikkita fakt va faqat ishonadigan ikkita fikringizni yozing.
«Dalil — dalil emas» o‘yini: o‘qituvchi uydirma holatlarni o‘qiydi (rasmiy bayonnoma, mish-mish, majburan olingan ko‘rsatuv), sinf qaysi biri dalil bo‘la olishini asoslaydi.