ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Er-xotinning mulkiy huquq va majburiyatlari

Darslar 5 · 1 ta dars · N. Ismatova, O. Karimova. Davlat va huquq asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
5

Er-xotinning mulkiy huquq va majburiyatlari

Darslik: 23–26-betlar
MaqsadEr-xotinning umumiy va shaxsiy mulkini farqlash, umumiy mol-mulkka egalik qilish, uni bo‘lish tartibi va ulushlar qoidasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Umumiy birgalikdagi mulk · common joint property of spouses acquired during marriageShaxsiy mulk · property of one spouse aloneDa’vo muddati · limitation period for bringing a claimNotarial tasdiqlash · certification by a notary
Tushuntirish

Nikoh davomida er-xotin orttirgan mol-mulk — maoshdan, tadbirkorlikdan, intellektual faoliyatdan olingan daromad, pensiya va nafaqalar hisobiga olingan uy, avtomobil, omonatlar — agar nikoh shartnomasida boshqacha belgilanmagan bo‘lsa, ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi. Mol-mulk kimning nomiga rasmiylashtirilganidan qat’i nazar, u umumiy bo‘lishi mumkin, va uy-ro‘zg‘or ishlari yoki bolalar parvarishi bilan band bo‘lib daromad topmagan er yoki xotin ham teng huquqqa ega. Nikohgacha bo‘lgan mol-mulk, nikoh davomida hadya yoki meros tariqasida olingan narsa hamda yakka foydalanishdagi buyumlar (kiyim, poyabzal) shaxsiy mulk hisoblanadi. Umumiy mulk nikoh davomida ham, ajralgandan keyin ham bo‘linishi mumkin: kelishuv notarial tasdiqlanadi, nizo bo‘lsa sud hal qiladi; shartnoma bo‘lmasa ulushlar teng hisoblanadi, ajralgan er-xotinning bo‘lish talabi uchun da’vo muddati uch yil. Bolalar ehtiyoji uchun olingan buyumlar bo‘linmaydi va ular bilan qolgan ota-ona tomonga beriladi, bolalar nomiga qo‘yilgan omonatlar esa bo‘lishda hisobga olinmaydi.

Umumiy mulkShaxsiy mulk
Nikoh davomida orttirilgan: maosh, tadbirkorlik, intellektual faoliyat daromadi, pensiya va nafaqalar hisobiga olingan uy, avtomobil, omonatNikohgacha bo‘lgan mol-mulk; hadya yoki meros; yakka foydalanish buyumlari (kiyim, poyabzal)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf jamg‘armasidan olingan guruh jihozlari qaysi o‘quvchi chek olgan bo‘lishidan qat’i nazar butun sinfniki hisoblanadi, o‘quvchining shaxsiy qalami esa o‘ziniki bo‘lib qoladi. Bu farq oldindan aytilgani uchun tortishuv chiqmadi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Notariuslar mulk bo‘yicha kelishuvlarni tasdiqlaydi, sud kotiblari va sudyalar mulk bo‘yicha ishlarni ko‘radi, buxgalterlar mulk hisobini yuritadi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfdagi hammaga tegishli uchta narsani va muayyan o‘quvchiga tegishli uchta narsani yozing.

Namunalar
Umumiy mulk: Nargiza va Bobur nikoh davomida Bobur ishlab topgan mablag‘ evaziga kvartira oldi, hujjat Bobur nomiga yozilgan. Nargiza uyda bolalarga qarasa-da, kvartira ikkalasining umumiy mulki.
Shaxsiy mulk: Dilshod nikohdan oldin sotib olgan kvartirani ajralgandan keyin ham o‘zida saqlaydi. Nikoh davomida unga bobosi qoldirgan meros ham faqat Dilshodning shaxsiy mulki, ammo kvartirani kapital ta’mirlash uchun ikkala er-xotin katta mablag‘ sarflasa, sud uni umumiy deb topishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Bu kimniki?» kartochka o‘yini: o‘qituvchi mulk turlari (nikohgacha olingan uy, meros, maosh hisobiga olingan avtomobil, bolalar kiyimi) yozilgan kartochkalarni ko‘rsatadi; guruhlar «umumiy», «shaxsiy» yoki «bo‘linmaydi» deb javob beradi.

Mashq
1
Quyidagilardan qaysi biri er-xotinning umumiy mulki: nikohgacha olingan uy, nikoh davomida maosh hisobiga olingan avtomobil, meros qolgan yer?
2
Umumiy mulk bo‘linayotganda ulushlar qanday aniqlanadi?
3
Ajralgan er-xotin umumiy mulkni bo‘lish talabi bilan sudga qancha muddat ichida murojaat qilishi mumkin?
4
Nima uchun daromad topmagan, uy ishlari bilan band xotin ham umumiy mulkda teng ulushga ega? Asoslang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMaktab tomidagi quyosh paneliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →