☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Er-xotinning mulkiy huquq va majburiyatlari

Darslar 5 · 1 ta dars · N. Ismatova, O. Karimova. Davlat va huquq asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
5

Er-xotinning mulkiy huquq va majburiyatlari

Darslik: 23–26-betlar
MaqsadEr-xotinning umumiy va shaxsiy mulkini farqlash, umumiy mol-mulkka egalik qilish, uni bo‘lish tartibi va ulushlar qoidasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Umumiy birgalikdagi mulk · common joint property of spouses acquired during marriageShaxsiy mulk · property of one spouse aloneDa’vo muddati · limitation period for bringing a claimNotarial tasdiqlash · certification by a notary
Tushuntirish

Nikoh davomida er-xotin orttirgan mol-mulk — maoshdan, tadbirkorlikdan, intellektual faoliyatdan olingan daromad, pensiya va nafaqalar hisobiga olingan uy, avtomobil, omonatlar — agar nikoh shartnomasida boshqacha belgilanmagan bo‘lsa, ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi. Mol-mulk kimning nomiga rasmiylashtirilganidan qat’i nazar, u umumiy bo‘lishi mumkin, va uy-ro‘zg‘or ishlari yoki bolalar parvarishi bilan band bo‘lib daromad topmagan er yoki xotin ham teng huquqqa ega. Nikohgacha bo‘lgan mol-mulk, nikoh davomida hadya yoki meros tariqasida olingan narsa hamda yakka foydalanishdagi buyumlar (kiyim, poyabzal) shaxsiy mulk hisoblanadi. Umumiy mulk nikoh davomida ham, ajralgandan keyin ham bo‘linishi mumkin: kelishuv notarial tasdiqlanadi, nizo bo‘lsa sud hal qiladi; shartnoma bo‘lmasa ulushlar teng hisoblanadi, ajralgan er-xotinning bo‘lish talabi uchun da’vo muddati uch yil. Bolalar ehtiyoji uchun olingan buyumlar bo‘linmaydi va ular bilan qolgan ota-ona tomonga beriladi, bolalar nomiga qo‘yilgan omonatlar esa bo‘lishda hisobga olinmaydi.

Namunalar
Umumiy mulk: Nargiza va Bobur nikoh davomida Bobur ishlab topgan mablag‘ evaziga kvartira oldi, hujjat Bobur nomiga yozilgan. Nargiza uyda bolalarga qarasa-da, kvartira ikkalasining umumiy mulki.
Shaxsiy mulk: Dilshod nikohdan oldin sotib olgan kvartirani ajralgandan keyin ham o‘zida saqlaydi. Nikoh davomida unga bobosi qoldirgan meros ham faqat Dilshodning shaxsiy mulki, ammo kvartirani kapital ta’mirlash uchun ikkala er-xotin katta mablag‘ sarflasa, sud uni umumiy deb topishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Bu kimniki?» kartochka o‘yini: o‘qituvchi mulk turlari (nikohgacha olingan uy, meros, maosh hisobiga olingan avtomobil, bolalar kiyimi) yozilgan kartochkalarni ko‘rsatadi; guruhlar «umumiy», «shaxsiy» yoki «bo‘linmaydi» deb javob beradi.

Mashq
1
Quyidagilardan qaysi biri er-xotinning umumiy mulki: nikohgacha olingan uy, nikoh davomida maosh hisobiga olingan avtomobil, meros qolgan yer?
2
Umumiy mulk bo‘linayotganda ulushlar qanday aniqlanadi?
3
Ajralgan er-xotin umumiy mulkni bo‘lish talabi bilan sudga qancha muddat ichida murojaat qilishi mumkin?
4
Nima uchun daromad topmagan, uy ishlari bilan band xotin ham umumiy mulkda teng ulushga ega? Asoslang.