Axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlar
Konstitutsiya har kimga qonun taqiqlamagan axborotni izlash, olish va tarqatish huquqini beradi; bu huquq boshqalarning shaxsiy hayoti, davlat sirlari va qonunda belgilangan boshqa cheklashlar bilan chegaralanadi. Raqamli muhitda uni «Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to‘g‘risida»gi, «Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi va «Kiberxavfsizlik to‘g‘risida»gi qonunlar himoya qiladi. Jinoyat kodeksi kompyuter axborotiga qonunga xilof ravishda kirishni jinoyat deb biladi: parolni tanlab yoki begona hisobga kirib ma’lumotni ko‘rish, o‘zgartirish, nusxalash yoki o‘chirish shunday qilmishdir. Alohida jinoyat — tizimga ruxsatsiz kirish uchun maxsus vositalar yoki zararli dasturlarni tayyorlash, o‘tkazish va tarqatish. Bu jinoyatlar qasddan sodir etiladi, ularning obyekti axborot xavfsizligi, jabrlanuvchi esa shaxs, tashkilot yoki davlat bo‘lishi mumkin. Javobgarlik turi zarar kattaligi va oqibatga bog‘liq: yengil holatlar ma’muriy, jiddiy zarar yetkazgan yoki guruh bo‘lib sodir etilgan holatlar jinoiy javobgarlikka olib keladi.
| Huquq (Konstitutsiya) | Axborot izlash, olish, tarqatish |
|---|---|
| Chegarasi | Shaxsiy hayot, davlat sirlari, qonuniy cheklashlar |
| Jinoyat | Kompyuter axborotiga ruxsatsiz kirish: ko‘rish, o‘zgartirish, nusxalash, o‘chirish |
| Jinoyat | Zararli dasturlar yoki maxsus vositalarni tayyorlash, o‘tkazish, tarqatish |
Sayohat uchun aloqa ro‘yxatini tuzgan o‘quvchi har bir kishidan raqamini yozishga ruxsat so‘radi va ro‘yxatni faqat sayohat uchun ishlatishni aytdi. Shunda hamma o‘z ma’lumoti nazoratda ekaniga ishondi.
Kiberxavfsizlik mutaxassislari tizimlarni himoya qiladi, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish mas’ullari ma’lumotlar qanday saqlanishini nazorat qiladi, dasturchilar sinovni faqat o‘z kompyuterlarida o‘tkazadi.
Do‘stingiz suratini yoki raqamini guruhga yuborishdan oldin so‘raydigan ikkita savolni yozing.
O‘quv mashg‘uloti: sinf kuchli parol qoidalarini birgalikda tuzadi (uzunlik, belgilar xilma-xilligi, har xizmat uchun boshqa parol, ikki bosqichli tasdiq). Hech kim o‘z haqiqiy parolini aytmaydi yoki yozmaydi.