☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Davlat kreditining huquqiy asoslari

Darslar 21 · 1 ta dars · N. Ismatova, O. Karimova. Davlat va huquq asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
21

Davlat kreditining huquqiy asoslari

Darslik: 115–117-betlar
MaqsadDavlat krediti va davlat qarzi tushunchalarini, ularning prinsiplari va shakllarini tushuntirish hamda oddiy foiz summasini hisoblash.
Yangi so‘zlar
Davlat krediti · borrowing by the state of temporarily free money of individuals and legal entitiesObligatsiya · a bond: a security confirming a loan and the duty to repay it with incomeDavlat qarzi · public debt: the state’s total obligations from internal and external borrowingQarz foizi · interest: the payment for using borrowed money
Tushuntirish

Davlat krediti — davlat byudjet tanqisligini qoplash va muhim ijtimoiy-iqtisodiy dasturlarni moliyalash uchun yuridik va jismoniy shaxslarning vaqtincha bo‘sh turgan mablag‘larini qarzga jalb etishi bilan bog‘liq munosabatlardir. Bu munosabatlarda davlat qarz oluvchi bo‘ladi, ikkinchi tomon esa qarz beruvchi; ba’zan davlat o‘zi ham qarz berishi mumkin. Davlat krediti to‘rt prinsipga tayanadi: qaytarilish, muddatlilik, haq to‘lash (foiz) va ixtiyoriylik, ya’ni qarz majburan emas, ixtiyoriy ravishda beriladi. Asosiy shakli — davlat qimmatli qog‘ozlari (obligatsiyalar) va zayomlar; qarz mablag‘i ichki bozordan yoki xalqaro moliya tashkilotlari va boshqa davlatlardan jalb etilishi mumkin, shunga ko‘ra davlat qarzi ichki va tashqiga bo‘linadi. Qarz majburiyatlari qonun bilan belgilangan tartibda, byudjet orqali nazorat ostida olinadi va to‘lanadi. Davlat qarzi muayyan chegaradan oshib ketsa, kelgusi avlodlar zimmasiga og‘ir yuk tushadi, shu sababli qarz hajmini cheklash va uning sarflanishini ochiq hisobot qilish muhim.

Namunalar
Moliya organi 1 000 000 so‘mlik obligatsiyalarni 2 yil muddatga yillik 10 foiz oddiy foiz bilan chiqardi. Egasi muddat oxirida 200 000 so‘m daromad oladi (1 000 000 × 10 × 2 : 100) va asosiy summani qaytarib oladi. Bu qaytarilish, muddatlilik va haq to‘lash prinsiplarini ko‘rsatadi.
Davlat xalqaro moliya tashkilotidan yo‘l qurilishi dasturi uchun uzoq muddatli kredit oldi. Bu tashqi qarz bo‘lib, uni qaytarish shartlari shartnomada yozilgan va ijrosi byudjet orqali nazorat qilinadi.
Sinfda faoliyat

Debat: «Davlat qarzi foydali bo‘lishi mumkinmi?» Bir guruh foydasini (infratuzilma), ikkinchi guruh xavfini (qarz yuki) bayon qiladi, so‘ng ikkala tomonning dalillari jamlanadi.

Mashq
1
Davlat krediti prinsiplarini ayting.
2
Obligatsiya egasiga 500 000 so‘mlik obligatsiya bo‘yicha yillik 8 foiz oddiy foiz bilan 1 yilda necha so‘m foiz to‘lanadi?
3
Ichki va tashqi davlat qarzi o‘rtasidagi farq nimada?
4
Nima uchun davlat qarzini ochiq hisobot qilish lozim?