Yakuniy takrorlash: darslikning beshta bo‘limi
Bu yil o‘rganilgan beshta bo‘lim turli munosabatlarni tartibga soladi, ammo ular bir-biri bilan chambarchas bog‘langan. Oila huquqi nikoh FHDYo organida ro‘yxatdan o‘tgan paytdan boshlanadigan er-xotin, ota-ona va bola munosabatlarini (nikoh yoshi — ikkala jins uchun 18, umumiy mulk, nikoh shartnomasi, aliment) tartibga soladi; bu majburiyatlar jiddiy buzilsa, masalan, sud qarori bilan belgilangan alimentdan bo‘yin tovlansa, jinoyat huquqi qo‘llanadi. Jinoyat huquqi qaysi qilmish jinoyat ekanini belgilaydi: jinoyat tarkibining to‘rt elementi mavjud bo‘lishi, subyekt esa aqli raso va javobgarlik yoshiga (umumiy qoida — 16, Kodeksda sanab o‘tilgan ayrim og‘ir jinoyatlar uchun — 14, og‘irlashtiruvchi holatlarda qasddan odam o‘ldirish uchun — 13 yosh) yetgan bo‘lishi kerak. Moliya huquqi davlat pul jamg‘armalarini — byudjetni (moliya yili 1-yanvardan 31-dekabrgacha), soliqlarni (QQS va jismoniy shaxslar daromad solig‘i — 12 foiz) va davlat kreditini, ekologiya huquqi esa tabiatni muhofaza qilishni va «ifloslantiruvchi to‘laydi» qoidasini tartibga soladi. Protsessual huquq bu qoidalar qanday tartibda qo‘llanishini ko‘rsatadi: aybsizlik prezumpsiyasi, sudning mustaqilligi, tomonlarning tortishuvi va faqat qonuniy yo‘l bilan olingan dalillar. Kazus yechishda uch savolga javob bering: qaysi munosabat buzilgan (tarmoq), kim va necha yoshda (subyekt), qanday oqibat va qaysi javobgarlik turi kelib chiqadi.
| Bo‘lim | Asosiy qoida yoki raqam |
|---|---|
| Oila huquqi | Nikoh FHDYo organida ro‘yxatdan o‘tgan paytdan; nikoh yoshi – ikkala jins uchun 18 |
| Jinoyat huquqi | Jinoyat tarkibining 4 elementi; yosh: 16, ayrim jinoyatlar 14, og‘irlashtiruvchi qasddan odam o‘ldirish 13 |
| Moliya huquqi | Moliya yili 1-yanvardan 31-dekabrgacha; QQS va daromad solig‘i – 12% |
| Ekologiya huquqi | «Ifloslantiruvchi to‘laydi» qoidasi |
| Protsessual huquq | Aybsizlik prezumpsiyasi, sud mustaqilligi, tomonlar bahsi, qonuniy dalillar |
Katta qoidalar to‘plamini o‘qishdan oldin bir o‘quvchi bir varaqli xarita tuzdi: qaysi bo‘lim qaysi holatga tegishli va har safar qanday uchta savol berish kerak. Shundan keyin kerakli qoidani tez topdi.
Huquqshunoslar va huquq talabalari holatga mos qoidani qidiradi, sudyalar voqeani tegishli qonun bilan bog‘laydi, davlat xizmatchilari qaysi qoida qo‘llanishini aniqlaydi.
Maktab qoidalarining bir varaqli xaritasini tuzing: sarlavhalar va har biri ostida bittadan misol.
Kazuslar stansiyasi: sinf beshta guruhga bo‘linadi; har bir guruh darslikning bitta bo‘limi bo‘yicha o‘zi uydirma kazus tuzib, keyingi guruhga uzatadi. Guruhlar «tarmoq — subyekt — oqibat» sxemasi bo‘yicha yechim yozadi va uni sinfga asoslab beradi. Haqiqiy shaxslar va voqealardan foydalanilmaydi.