Boshqaruv tartibiga qarshi jinoyatlar
Davlat hokimiyati organlari xalq manfaati uchun ishlashi kerak, mansabdor shaxs esa o‘z vakolatidan shaxsiy foyda ko‘rish uchun foydalanmasligi shart. Korrupsiya deb mansabdor shaxsning o‘z mansab yoki xizmat mavqeyidan shaxsiy yoki boshqa shaxslar manfaatida qonunga xilof foydalanishiga aytiladi; uning belgilari — xizmat vakolati, qonunga zid manfaat va jamiyatga zarar. Pora olish — mansabdorning o‘z vakolati doirasidagi harakat (yoki harakatsizlik) uchun pul, mulk yoki boshqa naflar olishi; pora berish va pora olish-berishda vositachilik ham alohida jinoyatlar sanaladi, ya’ni nafaqat oluvchi, balki beruvchi ham javobgarlikka tortiladi. «Hurmat belgisi» sifatidagi oddiy sovg‘a bilan pora o‘rtasidagi chegara shundaki, sovg‘a xizmat harakatiga ta’sir qilish maqsadida berilmaydi va qonunda ruxsat etilgan qiymatdan oshmaydi. O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurash «Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi qonunga (2017), mansabdorlarning daromad deklaratsiyalariga, manfaatlar to‘qnashuvini oldini olish qoidalariga va maxsus davlat organiga tayanadi; fuqaro ham o‘ziga qaratilgan talabni qonuniy yo‘l bilan xabar qilishi mumkin. Jazo ko‘pincha mulkni musodara qilish va muayyan lavozimlarni egallash huquqidan mahrum qilishni ham o‘z ichiga oladi.
| Belgilari | Xizmat vakolati; Qonunga zid manfaat; Jamiyatga zarar |
|---|---|
| Jinoyatlar | Pora olish; Pora berish; Pora olish-berishda vositachilik |
Maktabda musiqa xonasi vaqtlari e’lon taxtasidagi ro‘yxat bo‘yicha navbat bilan berildi. Bir o‘quvchi navbatdan oldinroq o‘tmoqchi bo‘lganda, unga ro‘yxat hamma uchun bir xil ekani xushmuomalalik bilan aytildi. Shu bilan tartib saqlanib qoldi.
Moslik (komplayens) xodimlari qoidalarga amal qilinishini kuzatadi, auditorlar hisob-kitobni tekshiradi, davlat xaridlari xodimlari ochiq tanlov o‘tkazadi, jurnalistlar xizmatlar narxlari ochiqligini yoritadi.
Maktabdagi biror navbat yoki ro‘yxatni kuzating va uni adolatli qiladigan narsalarni yozing (ochiq ro‘yxat, bir xil qoida va hokazo).
Tahlil mashqi: «Sovg‘a yoki pora?» — o‘qituvchi 5 uydirma vaziyatni beradi (masalan, o‘qituvchiga gul, ariza tezlashtirish evaziga pul); guruhlar belgilarini sanab, qaror chiqaradi.