Tinchlik va xavfsizlikka qarshi jinoyatlar
Jinoyat kodeksida tinchlik va insoniyat xavfsizligiga qarshi jinoyatlar alohida bobda berilgan: urushni targ‘ib qilish, agressiya, urush qonun va udumlarini buzish, genotsid, yollanish, terrorizm, terrorizmni moliyalashtirish va millatlar yoki dinlar o‘rtasida adovat qo‘zg‘atish. Bu jinoyatlarning obyekti — tinchlik, tinch yashash va insoniyatning yashash huquqi; ular xalqaro huquq normalari bilan ham taqiqlangan (masalan, BMT Nizomi kuch ishlatishni cheklaydi, 1948-yilgi Genotsid konvensiyasi esa genotsidni xalqaro jinoyat deb belgilaydi). Terrorizm esa aholini qo‘rqitish va qarorlarga ta’sir qilish maqsadida zo‘ravonlik yoki uning tahdididan foydalanishdir; uning tayyorgarligi, moliyalashtirilishi yoki haqidagi ma’lumotni yashirish ham javobgarlik keltirishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasiga qarshi jinoyatlarga davlatga xoinlik, josuslik, qo‘poruvchilik, davlat sirini oshkor qilish va konstitutsiyaviy tuzumga zo‘ravonlik bilan tajovuz qilish kiradi; konstitutsiyaviy tuzum deganda mamlakatning davlat tuzilishi asoslari, hokimiyatning tashkil etilishi va inson huquqlari tizimi tushuniladi. Davlat va jamiyat xavfsizligini himoya qilish inson huquqlarini cheklash uchun bahona bo‘lmasligi kerak: choralar qonunga asoslangan, mutanosib va sud nazoratida bo‘lishi shart.
| Tinchlik va insoniyat xavfsizligiga qarshi | Urushni targ‘ib qilish, agressiya; Urush qonun va udumlarini buzish; Genotsid; Yollanish; Terrorizm va uni moliyalashtirish; Millatlar yoki dinlar o‘rtasida adovat qo‘zg‘atish |
|---|---|
| O‘zbekiston Respublikasiga qarshi | Davlatga xoinlik, josuslik, qo‘poruvchilik; Davlat sirini oshkor qilish; Konstitutsiyaviy tuzumga zo‘ravonlik bilan tajovuz |
Maktab kirish joyida tashrif buyuruvchilar ro‘yxatdan o‘tishi kerak, deb yozib qo‘ydi. Qoida hamma uchun bir xil, uning sababi tushuntirilgan va u faqat kerakli darajada talab qiladi. Shuning uchun u hammaning xavfsizligini ta’minlaydi, hech kimni ranjitmaydi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)
Xalqaro huquqshunoslar va diplomatlar tinchlik va xavfsizlik bo‘yicha hujjatlarni tayyorlaydi, xavfsizlik xodimlari qonun doirasida ish tutadi, inson huquqlari bo‘yicha kuzatuvchilar choralarning mutanosibligini baholaydi.
Maktabdagi yoki mahalladagi bitta xavfsizlik qoidasini tanlang va yozing: u nima uchun bor, aniqmi, hamma uchun tengmi, va faqat kerakli darajadami.
Muhokama: «Xavfsizlik va erkinlik o‘rtasidagi muvozanat» — guruhlarga ikkita holat beriladi: biri qonunga asoslangan xavfsizlik chorasi, ikkinchisi asossiz cheklov; qaysi biri to‘g‘ri va nima uchun, deb dalil keltiring.