Iqtisodiyot sohasidagi jinoyatlar

Konstitutsiya bozor munosabatlarini, xususiy mulk daxlsizligini va tadbirkorlik erkinligini himoya qiladi; Jinoyat kodeksi esa iqtisodiy sohadagi eng xavfli buzilishlarni jinoyat deb belgilaydi. O‘zgalar mulkini talon-taroj qilishning turlari usuli bilan farqlanadi: o‘g‘rilik — mulkni yashirin olish, firibgarlik — aldov yoki ishonchni suiiste’mol qilib egallash, o‘zlashtirish yoki rastrata — o‘ziga ishonib topshirilgan mulkni o‘zlashtirish, talonchilik — mulkni ochiq tortib olish, bosqinchilik — hayot yoki sog‘liq uchun xavfli zo‘rlik bilan mulkka hujum qilish. Bugun firibgarlik internet va bank kartalari orqali ham keng uchraydi (masalan, boshqa odamning karta parolini aldab bilib olish), bunday holatlarda ham javobgarlik mulkka qarshi jinoyat qoidalari bo‘yicha belgilanadi. Soxta tadbirkorlik — haqiqiy faoliyat yuritish niyatisiz tashkilot ochib, soliq yoki kreditdan qochish yoki zarar yetkazish uchun foydalanish. Soliqdan bo‘yin tovlash deganda Soliq kodeksiga ko‘ra to‘lanishi shart bo‘lgan soliq va yig‘imlarni yashirish yoki kamaytirish tushuniladi; qonunda belgilangan miqdordan oshganda jinoiy javobgarlik, kichik miqdorda esa ma’muriy yoki moliyaviy javobgarlik kelib chiqadi. Elektr, gaz va suv ta’minotidan foydalanish qoidalarini buzish ham, masalan hisoblagichni aldash, javobgarlik asosi bo‘ladi.