☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Nikoh tuzish tartibi va shartlari

Darslar 3 · 1 ta dars · N. Ismatova, O. Karimova. Davlat va huquq asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
3

Nikoh tuzish tartibi va shartlari

Darslik: 14–18-betlar
MaqsadNikoh tushunchasini, nikoh tuzishning shartlari va tartibini hamda nikohga to‘sqinlik qiladigan holatlarni tushuntirish; nikoh yoshi bo‘yicha amaldagi qoidani bilish.
Yangi so‘zlar
Nikoh · marriage, a voluntary union of a man and a woman registered by the stateFHDYo organi · civil registry office (fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish organi)Yakka nikoh · monogamy, being in only one registered marriage at a timeNikoh yoshi · the minimum legal age for marriage
Tushuntirish

Nikoh — erkak va ayolning ixtiyoriy, teng huquqli ittifoqi bo‘lib, u fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish (FHDYo) organida davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgandagina yuridik kuch oladi. Faqat diniy marosim bilan qilingan nikoh qonun oldida er-xotinlik huquq va majburiyatlarini keltirib chiqarmaydi. Nikoh tuzish uchun ikki tomonning erkin roziligi va nikoh yoshiga yetgani shart; darslikda erkaklar uchun 18, ayollar uchun 17 yosh deb yozilgan, biroq 2019-yildan boshlab amaldagi qonun ikkala jins uchun ham 18 yoshni belgilaydi. Quyidagi hollarda nikoh tuzib bo‘lmaydi: tomonlardan biri boshqa ro‘yxatdan o‘tgan nikohda bo‘lsa (qonunda faqat yakka nikoh bor), tomonlar to‘g‘ri tutashgan qarindosh, tug‘ishgan yoki o‘gay aka-uka va opa-singil, shuningdek farzandlikka oluvchi va olingan bola bo‘lsa, yoki biri ruhiy kasallik sababli sud tomonidan muomalaga layoqatsiz deb topilgan bo‘lsa. Nikohlanuvchilar davlat sog‘liqni saqlash muassasasida bepul tibbiy ko‘rikdan o‘tadi, majburlash yoki qonunga zid nikoh jinoiy va ma’muriy javobgarlik keltirib chiqarishi mumkin.

Namunalar
Amaliy misol: ikki yigit-qiz to‘y qilib, faqat diniy marosimdan o‘tdi, FHDYo organiga bormadi. Qonun nuqtayi nazaridan ular er-xotin hisoblanmaydi: nikoh ro‘yxatdan o‘tmagan, shuning uchun umumiy mol-mulk va ota-ona huquqlari bo‘yicha nikohdan keladigan huquqiy oqibatlar yo‘q.
Monelik: Rustam rasmiy nikohda turgan holda ikkinchi marta uylanishni xohlaydi. FHDYo bunday nikohni qayd etmaydi, chunki bitta fuqaro bir vaqtda faqat bitta ro‘yxatdan o‘tgan nikohda bo‘la oladi; qonunga zid ravishda ikkinchi nikohga kirish javobgarlik keltirishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Nikoh — ro‘yxat daftari» o‘yini: sinf ikki guruhga bo‘linadi. Birinchi guruh sinovchi qisqa vaziyat o‘ylaydi, ikkinchisi «FHDYo xodimi» sifatida nikoh qayd etiladimi-yo‘qmi, sababi bilan javob beradi.

Mashq
1
Nikoh qachon yuridik kuchga ega bo‘ladi?
2
Nikoh tuzishga to‘sqinlik qiladigan uchta holatni ayting.
3
19 yoshli Dilnoza va 18 yoshli Jasur FHDYo organiga ariza berishdi. Ularning yoshi nikoh uchun yetarlimi? Qaysi qoidaga tayanasiz?
4
Nima uchun qonun yaqin qarindoshlar o‘rtasidagi nikohni taqiqlaydi? Ikki asos keltiring.