☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Ekologik huquqbuzarlik uchun javobgarlik

Darslar 23 · 1 ta dars · N. Ismatova, O. Karimova. Davlat va huquq asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
23

Ekologik huquqbuzarlik uchun javobgarlik

Darslik: 122–126-betlar
MaqsadEkologik javobgarlik turlarini, ekologik huquqbuzarlik va jinoyat belgilarini tushuntirish hamda yosh bo‘yicha javobgarlikni ajratish.
Yangi so‘zlar
Ekologik huquqbuzarlik · an unlawful, guilty act that breaks environmental rules and harms natureZararni qoplash · compensation for damage caused to the environmentIntizomiy javobgarlik · disciplinary liability: a measure imposed by an employer on an employeeEkologik jinoyat · a crime that causes serious harm to the natural environment
Tushuntirish

Ekologik javobgarlik — tabiatni muhofaza qilish qoidalari buzilganda huquqbuzarga qo‘llanadigan majburlov choralaridir. Uning bir necha turi bor: intizomiy (ishdagi qoidabuzar xodimga ish beruvchi qo‘llaydi), ma’muriy (jarima kabi choralar), fuqarolik-huquqiy (yetkazilgan zararni qoplash) va jinoiy javobgarlik. Ma’muriy javobgarlik, masalan, ruxsatsiz daraxt kesish, chiqindini ko‘chaga tashlash yoki suvdan qoidabuzarlik bilan foydalanishda qo‘llanadi. Jinoiy javobgarlik esa ayniqsa xavfli qilmishlar uchun belgilangan: atrof-muhitni jiddiy ifloslantirish, o‘rmon va o‘simliklarni yo‘q qilish yoki shikastlash, noqonuniy ov va baliq ovi, nodir turlarni yo‘q qilish, shuningdek ehtiyotsizlik bilan o‘rmon yong‘iniga sabab bo‘lish. Javobgarlik odatda 16 yoshdan boshlanadi; yoshi kichikroq bolalar yetkazgan zararni qonun asosida ota-onasi yoki vasiylari qoplashi mumkin. Ekologik zarar ko‘pincha katta hududga ta’sir qilgani va tiklash qiyinligi sababli, qonun ayniqsa oldini olishga e’tibor beradi.

Namunalar
Turistlar o‘rmonda kattalar nazorati ostida gulxan yoqdi, ammo ketishda uni o‘chirmadi va shamolda olov tarqalib, daraxtlarni kuydirdi. Bu ehtiyotsizlik bilan o‘rmonga zarar yetkazish bo‘lib, jiddiy oqibat bo‘lsa jinoiy javobgarlikka, zarar kichik bo‘lsa ma’muriy javobgarlikka va zararni qoplashga olib kelishi mumkin. Gulxanni faqat kattalar, ruxsat etilgan joyda yoqishi va to‘liq o‘chirishi shart.
Mahalliy sex ishlab chiqarish chiqindisini ruxsatsiz kanalga oqizdi va suv sifati yomonlashdi. Korxona rahbari javobgar bo‘ladi; zarar baholanib, uni qoplash talab qilinadi, qasd yoki og‘ir oqibat bo‘lsa, jinoyat belgilari ham tekshiriladi.
Sinfda faoliyat

Javobgarlik zanjiri: sinf berilgan uchta uydirma holatni ma’muriy, fuqarolik yoki jinoiy javobgarlikka ajratib, qaysi belgi qaysi javobgarlikni belgilaganini asoslaydi.

Mashq
1
Ekologik javobgarlikning to‘rt turini yozing.
2
Ruxsatsiz daraxt kesish odatda qaysi javobgarlikka olib keladi va nima uchun?
3
Nima uchun gulxanni faqat kattalar yoqishi va to‘liq o‘chirishi kerak?
4
Zararni qoplash nima uchun ekologik javobgarlikning muhim turi hisoblanadi?