Ekologik huquqbuzarlik uchun javobgarlik
Ekologik javobgarlik — tabiatni muhofaza qilish qoidalari buzilganda huquqbuzarga qo‘llanadigan majburlov choralaridir. Uning bir necha turi bor: intizomiy (ishdagi qoidabuzar xodimga ish beruvchi qo‘llaydi), ma’muriy (jarima kabi choralar), fuqarolik-huquqiy (yetkazilgan zararni qoplash) va jinoiy javobgarlik. Ma’muriy javobgarlik, masalan, ruxsatsiz daraxt kesish, chiqindini ko‘chaga tashlash yoki suvdan qoidabuzarlik bilan foydalanishda qo‘llanadi. Jinoiy javobgarlik esa ayniqsa xavfli qilmishlar uchun belgilangan: atrof-muhitni jiddiy ifloslantirish, o‘rmon va o‘simliklarni yo‘q qilish yoki shikastlash, noqonuniy ov va baliq ovi, nodir turlarni yo‘q qilish, shuningdek ehtiyotsizlik bilan o‘rmon yong‘iniga sabab bo‘lish. Javobgarlik odatda 16 yoshdan boshlanadi; yoshi kichikroq bolalar yetkazgan zararni qonun asosida ota-onasi yoki vasiylari qoplashi mumkin. Ekologik zarar ko‘pincha katta hududga ta’sir qilgani va tiklash qiyinligi sababli, qonun ayniqsa oldini olishga e’tibor beradi.
| Javobgarlik | Qachon / nima |
|---|---|
| Intizomiy | Ish beruvchi ishdagi qoidabuzar xodimga qo‘llaydi |
| Ma’muriy | Ruxsatsiz daraxt kesish, chiqindini ko‘chaga tashlash, suvdan qoidabuzarlik bilan foydalanish |
| Fuqarolik-huquqiy | Yetkazilgan zararni qoplash |
| Jinoiy | Atrof-muhitni jiddiy ifloslantirish, o‘rmon va o‘simliklarni yo‘q qilish, noqonuniy ov va baliq ovi, nodir turlarni yo‘q qilish, ehtiyotsizlik bilan o‘rmon yong‘ini |
Maktab bog‘ida qoida shunday: bir o‘quvchi gulzorni buzsa, o‘zi uni qayta ekadi, takror beparvolik bo‘lsa avval ogohlantirish, keyin navbatdan chiqarish bor. Zarar tuzatilgani uchun bog‘ yana yashnadi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)
Ekologik inspektorlar zararni baholaydi, ekologlar va o‘rmonchilar tabiatni tiklash rejasini tuzadi, huquqshunoslar zararni qoplash tartibini tushuntiradi.
Maktab bog‘i uchun uchta qoida yozing va har biriga jazo emas, tuzatish qadamini qo‘shing.
Javobgarlik zanjiri: sinf berilgan uchta uydirma holatni ma’muriy, fuqarolik yoki jinoiy javobgarlikka ajratib, qaysi belgi qaysi javobgarlikni belgilaganini asoslaydi.