O‘zbekistonda moliya-kredit tizimi
Moliya huquqi mustaqil huquq tarmog‘i bo‘lib, davlat va hududiy tuzilmalarning pul mablag‘larini yig‘ish, taqsimlash va sarflash bilan bog‘liq munosabatlarni tartibga soladi. Uning asosiy manbayi — Konstitutsiya, undan keyin Byudjet kodeksi, Soliq kodeksi va boshqa qonunlar. Moliya tizimi bir necha bo‘g‘indan iborat: davlat byudjeti (respublika, Qoraqalpog‘iston va mahalliy byudjetlar), maqsadli jamg‘armalar, korxonalar moliyasi, kredit hamda sug‘urta. Davlat pulni ikki usulda sarflaydi: moliyalashtirishda mablag‘ qaytarilmaydi (masalan, davlat maktabining xarajatlari), kreditlashtirishda esa muddatida qaytarilishi shart. Pul-kredit siyosatini yuritish va milliy valyuta — so‘mning barqarorligini ta’minlash Markaziy bankning vazifasi, tijorat banklari esa aholi va tadbirkorlarga xizmat ko‘rsatadi. Davlat moliyaviy faoliyati qonuniylik, ochiqlik va maqsadli foydalanish kabi tamoyillarga tayanadi, ya’ni xarajat qonunda belgilangan maqsadga sarflanishi va hisobot berilishi kerak.
Maktab yarmarkasida bir stol bir xil daftarni har soatda boshqa narxda sotib, xaridorlarni adashtirdi. Narx barqaror bo‘lgan stolga esa odamlar ishonib kela boshladi. Pul qiymati barqaror bo‘lishi shunchalik muhim. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)
Bank xodimlari mijozlarga xizmat ko‘rsatadi, maktab va shifoxona buxgalterlari byudjet mablag‘lari hisobini yuritadi, auditorlar va moliyaviy tahlilchilar xarajatlar maqsadga mosligini tekshiradi.
O‘ylab topilgan sinf jamg‘armasini uch maqsadga bo‘ling va yil oxirida qanday hisobot ko‘rsatishni yozing.
| Moliyalashtirish | Kreditlashtirish |
|---|---|
| Mablag‘ qaytarilmaydi: viloyat shifoxonasi xarajatlari | Mablag‘ muddatida qaytariladi: fermer xo‘jaligining ikki yillik krediti |
Sxema tuzing: «Moliya tizimining beshta bo‘g‘ini» — har bir bo‘g‘in uchun bitta hayotiy misol toping (masalan, sug‘urta uchun avtomobilni majburiy sug‘urtalash).