☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Jinoyat-protsessual qonun hujjatlari

Darslar 24 · 1 ta dars · N. Ismatova, O. Karimova. Davlat va huquq asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. «Yangiyul Poligraph Service», Toshkent, 2018
24

Jinoyat-protsessual qonun hujjatlari

Darslik: 127–131-betlar
MaqsadJinoyat protsessining vazifalari, asosiy prinsiplari va aybsizlik prezumpsiyasini tushuntirish hamda protsessual qonunlarni ajratish.
Yangi so‘zlar
Jinoyat protsessi · the legally regulated activity of bodies and participants in handling criminal casesAybsizlik prezumpsiyasi · the presumption of innocence: a person is innocent until guilt is provedHimoya huquqi · the right of a suspect or accused to defend himself and to have a defenderProtsessual huquq · the branch of law setting the procedure for examining cases
Tushuntirish

Jinoyat protsessi — jinoyat ishlarini qonunda belgilangan tartibda ochish, tergov qilish va sudda ko‘rishga oid faoliyat hamda unga doir huquqiy munosabatlar tizimidir. Uning vazifalari jinoyatni tez va to‘liq ochish, aybdorga adolatli jazo berilishini ta’minlash va aybsiz shaxs javobgarlikka tortilmasligi hamda hukm qilinmasligini kafolatlashdir. Konstitutsiya va protsessual qonunlarning asosiy tamoyillari qatoriga qonuniylik, qonun va sud oldida tenglik, sudning mustaqilligi, tomonlarning bahsi (tortishuvi), sud majlisining oshkoraligi hamda inson huquqlarini hurmat qilish kiradi. Aybsizlik prezumpsiyasiga ko‘ra, shaxs sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aybi aniqlanmaguncha aybsiz hisoblanadi, o‘z aybsizligini isbotlashi shart emas va yechib bo‘lmaydigan shubhalar uning foydasiga hal qilinadi. Konstitutsiya shuningdek hech kimni qiynoqqa solish yoki shafqatsiz muomala qilishni taqiqlaydi, qamoqqa olish esa faqat sud qarori bilan amalga oshirilishini belgilaydi. Jinoyat ishlari Jinoyat-protsessual kodeksiga asosan ko‘riladi, fuqarolik, iqtisodiy va ma’muriy ishlarning protsessi esa o‘z kodekslari bilan tartibga solinadi.

Namunalar
Kimdir o‘g‘rilikda gumon qilinib, matbuotda «aybdor» deb atalmoqda, ammo sud hukmi hali chiqmagan. Aybsizlik prezumpsiyasiga ko‘ra u hukm qonuniy kuchga kirguncha aybsiz hisoblanadi, shuning uchun uni oldindan aybdor deb e’lon qilish prinsipga zid.
Ayblanuvchi ikki dalil bir-biriga zid ekanini ko‘rsatdi va sud ularni bartaraf eta olmadi. Aybsizlik prezumpsiyasi qoidasiga ko‘ra, bunday yechilmagan shubha uning foydasiga talqin qilinadi.
Sinfda faoliyat

Sud o‘yini (faqat o‘quv): sinf uydirma kichik ish bo‘yicha «prokuror», «himoyachi», «sudya» rollarini taqsimlab, aybsizlik prezumpsiyasi qoidasini qo‘llab ko‘radi; real shaxslar va vaziyatlardan foydalanilmaydi.

Mashq
1
Jinoyat protsessining uchta vazifasini ayting.
2
Aybsizlik prezumpsiyasi nimani bildiradi?
3
Hibsga olish kimning qarori bilan bo‘lishi mumkin va nima uchun bu muhim?
4
Nima uchun jinoyat protsessi qonun bilan qat’iy tartibga solinadi?