Qofiya
«Qofiya» arabcha so‘z bo‘lib, ergashish, izidan borish ma’nosini bildiradi. Adabiyotda u misralarning ma’lum o‘rnida ohangdosh so‘zlarning izchil takrorlanishi. Qofiyaning asosiy takrorlanuvchi tovushi «raviy» deyiladi: masalan, «gul – bulbul» juftida raviy «l», «vafo – jafo» juftida «o». Qofiya tartibi janrga bog‘liq. Masnaviyda faqat bir bayt ichidagi ikki misra qofiyalanadi, shuning uchun har bayt o‘z qofiyasiga ega. G‘azalda birinchi baytning ikki misrasi qofiyalanadi, keyingi baytlarda esa faqat ikkinchi misra shu qofiyani takrorlaydi. Qit’ada bunday juft qofiyali birinchi bayt bo‘lmaydi. Ruboiy va tuyuqda esa qofiya yo to‘rt misrada, yo birinchi, ikkinchi va to‘rtinchi misrada keladi. Qofiya qoidalarini o‘rganadigan soha «ilmi qofiya» deyilgan va olimlar uni shoir hamda she’rxonning alifbesi deb hisoblagan.
| Janr | Qofiya tartibi |
|---|---|
| masnaviy | aa bb cc |
| g‘azal | aa ba ca da |
| qit’a | ab db eb |
| ruboiy, tuyuq | aaaa yoki aaba |
kesishgan qofiya (a-b-a-b)
Qofiyadosh so‘zlar bir xil tovushlar bilan tugaydi (harf bir xil — qofiya bir xil)
Qofiyali jumlani eslab qolish oson, shuning uchun qo‘shiq va shiorlar qofiyali bo‘ladi. Qofiya xotirani yengillashtiradi.
Qo‘shiq yozuvchilari, bolalar shoirlari va reklama ijodkorlari qofiyadan eslab qolishni osonlashtirish uchun foydalanadi.
Muhim bir qoidani qofiyali ikki qatorga aylantiring.
Beshta qofiyadosh juft toping (masalan, «yor – bahor»), har birining ravisiyini aniqlang va ularni to‘rt misrali she’rga joylang.