Darslar 55–56 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
56
Yesenin she’rlari
Darslik: 2-qism, 178–189-betlar
MaqsadYeseninning «Xurosonda bir darboza bor...», «Dog‘lar ketmish majruh ko‘ngildan...», «Singlimga xat» va «Ona ibodati» she’rlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
takror · repetitionxat · letteribodat · prayerbayroq · flag
Tushuntirish
«Xurosonda bir darboza bor...» besh bandli she’rda lirik qahramon gul bosgan darboza ortidagi pari ruxsorga eshikni och olmasdan oshiq bo‘ladi; oxirida ona yurt muhabbati uni Rus tomonga qaytaradi, lekin u parini umrbod o‘z o‘lkasida kuylashga so‘z beradi. Har bandda bir misra takrorlanishi musiqiylikni oshiradi. «Dog‘lar ketmish majruh ko‘ngildan...» yetti bandli bo‘lib, rus yigitining choyxonada Tehron guli deb atalgan go‘zalni sevishini yozadi va Eron bilan Rossiyada ayollarga munosabatdagi farqni (niqob) ko‘rsatadi: sevgi esa bu to‘siqlardan yuqori. «Singlimga xat»da lirik qahramon oluchazor, uni ekin uchun kesib yuborilgani, may kunlaridagi oq qayinlar, Pushkin va Lermontovni eslaydi; oxirida singlisining bolalari bog‘da o‘ynaganda dalli devonalarni eslashiga umid qiladi. «Ona ibodati»da yolg‘iz o‘g‘li jangda bo‘lgan ona duo qiladi va xayolida o‘g‘lini dushman bayrog‘ini changallagan holda jonsiz ko‘radi; darslik buni mardlik va g‘alaba timsoli deb izohlaydi (Najmiddin Kubroning qismatini eslatadi) va unda ona uchun Vatan va o‘g‘il birlashganini aytadi.
Namunalar
Misol: «Singlimga xat» xat shaklida: salomdan emas, Delvig haqidagi she’r eslatilishidan boshlanadi, keyin salom keladi; bu aka-singil o‘rtasidagi samimiy tushunishni ko‘rsatadi.
Misol: «Ona ibodati»da qisqa misralar va yetti turoqli vazn (4+3) hayajon va voqealar shiddatini kuchaytiradi; Erkin Vohidov tarjimada shu vaznni saqlagan.
Sinfda faoliyat
To‘rtala she’rdan birini tanlab, undagi takror, xat shakli yoki timsolni tahlil qiling va 5 jumlalik izoh yozing.
Mashq
1
«Xurosonda bir darboza bor...» she’rida lirik qahramon nima uchun Rus tomonga qaytadi?
Ona yurtga bo‘lgan mehr uni qaytaradi, shu bilan sevgi va Vatan qarama-qarshi qo‘yiladi.
2
«Dog‘lar ketmish...» she’rida Eron va Rossiyada ayollarga munosabatdagi farq qanday ko‘rsatilgan?
Eronda go‘zal niqob ostida, Rossiyada qizlar erkin; ammo sevgi bu farqlarga to‘siq bo‘lmaydi.
3
«Singlimga xat»da bog‘ nimani anglatadi?
Bolalik, xotira va yo‘qotilgan go‘zallik timsolini; oxirida u kelajak avlod bilan bog‘lanadi.
4
«Ona ibodati»da o‘g‘lining dushman bayrog‘ini changallab turishi nimani bildiradi?
U jang maydonida mag‘lub emas, mardlarcha va g‘olibona yashab o‘tganini; darslik buni vatanparvarlik timsoli deydi.