Darslar 52–53 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
53
«Nur va soyalar»: Shoshibushon va Giribala
Darslik: 2-qism, 155–165-betlar
Maqsad«Nur va soyalar» hikoyasining I–IV bo‘limlarini (Giribala va Shoshibushon do‘stligi, noib va sudya mojarosi) bayon qilish.
Yangi so‘zlar
noib · steward (estate manager)zamindor · landowneradvokat · lawyersohib · sahib, English official
Tushuntirish
Hikoya Hindistonda ingliz mustamlakasi davrida bengal qishlog‘ida bo‘ladi. O‘n yoshli Giribala yosh olim Shoshibushon bilan qo‘shni; Shoshibushon san’at magistri va huquq bakalavri bo‘lsa-da, ishlamaydi, yolg‘izlikda kitob o‘qiydi, ko‘zi zaif. Qizcha olxo‘ri danaklarini otib uning e’tiborini tortadi va undan o‘qish-yozishni o‘rganadi: akalari esa bosma kitobga tayanib uni mensimaydi. Giribalaning otasi noib Xorkumar o‘z xo‘jayini zamindor xizmatida; unga Shoshibushon yoqmaydi, chunki huquq bo‘yicha maslahat bermagan va uning da’volari yutqazilgan edi. Qishloqqa okrug sudyasi (ingliz sohib) kelganda uning farroshi itlari uchun to‘rt sher yog‘ so‘raydi; Xorkumar rad etadi, sohib uni mahalliy odamlar oldida haqorat qiladi. Shoshibushon sohibni sudga berishni taklif qiladi, ammo sohib «ovoza qilmay kelishaylik» deganida rozi bo‘lmaydi.
Giribala va Shoshibushon – do‘st→noib Shoshibushonni yoqtirmaydi→sohib noibni haqorat qiladi→Shoshibushon sohibni sudga berishni taklif qiladi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Ikki do‘st orasida tushunmovchilik chiqqanda, kimdir noto‘g‘ri xulosa qilishi mumkin. Hikoyani o‘qib, voqeani ikki tarafdan ko‘rishni o‘rganasiz.
Kim ishlatadi
Yozuvchilar, yarashtiruvchilar va o‘qituvchilar nizoga ikki tomondan qarashga o‘rgatadi.
Bugun sinab ko‘ring
Bir tushunmovchilikni (ismlarsiz) o‘ylang va ikkala tomon qanday fikrlaganini ikki gapda yozing.
Namunalar
Misol: Giribalaning akalari «bizning kitobda shunday yozilgan» deb singlisini to‘xtatadi; Shoshibushon esa uning savollarini jiddiy eshitadi. Bu ikki munosabat farqi do‘stlikning sababini ochadi.
Misol: farrosh sohibga noib meni va sizni haqorat qildi, deb arz qiladi; qo‘rqib ketgan noib keyin yog‘ izlashga odam yuborganini aytib yolg‘on gapiradi. Yolg‘oni ochilgach, sohib uni xalq ko‘z oldida farroshga quloqdan sudrab chiqartiradi: kichik bir yog‘ masalasi uchun mahalliy odamning sha’ni oyoq osti qilinadi – mustamlaka tuzumidagi nohaqlik shunda ko‘rinadi.
Sinfda faoliyat
Hikoyaning I–IV bo‘limlariga o‘zingiz to‘rtta sarlavha o‘ylab toping va har birining ostiga bir jumlalik xulosa yozing.
Mashq
1
Giribala Shoshibushonning e’tiborini tortish uchun nima qiladi?
Olxo‘ri danaklarini uning eshigiga otadi va beparvo ko‘rinishga urinadi.
2
Shoshibushon Giribalaga nimalarni o‘rgatadi?
O‘qish, yozish va grammatikani; ulug‘ yozuvchilar asarlaridan ham gapirib beradi.
3
Xorkumar Shoshibushonni nega yoqtirmaydi?
Chunki Shoshibushon unga huquqiy maslahat bermagan, aksincha, ochiq gapirgan va noibning ishlari buzilgan.
4
Sohib bilan to‘qnashuvda Shoshibushonning pozitsiyasi qanday?
U haqorat qilingan odamni qonun yo‘li bilan himoya qilmoqchi va «ovoza qilmay kelishish»ga rozi bo‘lmaydi.