Darslar 52–53 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
53
«Nur va soyalar»: Shoshibushon va Giribala
Darslik: 2-qism, 155–165-betlar
Maqsad«Nur va soyalar» hikoyasining I–IV bo‘limlarini (Giribala va Shoshibushon do‘stligi, noib va sudya mojarosi) bayon qilish.
Yangi so‘zlar
noib · steward (estate manager)zamindor · landowneradvokat · lawyersohib · sahib, English official
Tushuntirish
Hikoya Hindistonda ingliz mustamlakasi davrida bengal qishlog‘ida bo‘ladi. O‘n yoshli Giribala yosh olim Shoshibushon bilan qo‘shni; Shoshibushon san’at magistri va huquq bakalavri bo‘lsa-da, ishlamaydi, yolg‘izlikda kitob o‘qiydi, ko‘zi zaif. Qizcha olxo‘ri danaklarini otib uning e’tiborini tortadi va undan o‘qish-yozishni o‘rganadi: akalari esa bosma kitobga tayanib uni mensimaydi. Giribalaning otasi noib Xorkumar o‘z xo‘jayini zamindor xizmatida; unga Shoshibushon yoqmaydi, chunki huquq bo‘yicha maslahat bermagan va uning da’volari yutqazilgan edi. Qishloqqa okrug sudyasi (ingliz sohib) kelganda uning farroshi itlari uchun to‘rt sher yog‘ so‘raydi; Xorkumar rad etadi, sohib uni mahalliy odamlar oldida haqorat qiladi. Shoshibushon sohibni sudga berishni taklif qiladi, ammo sohib «ovoza qilmay kelishaylik» deganida rozi bo‘lmaydi.
Namunalar
Misol: Giribalaning akalari «bizning kitobda shunday yozilgan» deb singlisini to‘xtatadi; Shoshibushon esa uning savollarini jiddiy eshitadi. Bu ikki munosabat farqi do‘stlikning sababini ochadi.
Misol: farrosh sohibga noib meni va sizni haqorat qildi, deb arz qiladi; qo‘rqib ketgan noib keyin yog‘ izlashga odam yuborganini aytib yolg‘on gapiradi. Yolg‘oni ochilgach, sohib uni xalq ko‘z oldida farroshga quloqdan sudrab chiqartiradi: kichik bir yog‘ masalasi uchun mahalliy odamning sha’ni oyoq osti qilinadi – mustamlaka tuzumidagi nohaqlik shunda ko‘rinadi.
Sinfda faoliyat
Hikoyaning I–IV bo‘limlariga o‘zingiz to‘rtta sarlavha o‘ylab toping va har birining ostiga bir jumlalik xulosa yozing.
Mashq
1
Giribala Shoshibushonning e’tiborini tortish uchun nima qiladi?
Olxo‘ri danaklarini uning eshigiga otadi va beparvo ko‘rinishga urinadi.
2
Shoshibushon Giribalaga nimalarni o‘rgatadi?
O‘qish, yozish va grammatikani; ulug‘ yozuvchilar asarlaridan ham gapirib beradi.
3
Xorkumar Shoshibushonni nega yoqtirmaydi?
Chunki Shoshibushon unga huquqiy maslahat bermagan, aksincha, ochiq gapirgan va noibning ishlari buzilgan.
4
Sohib bilan to‘qnashuvda Shoshibushonning pozitsiyasi qanday?
U haqorat qilingan odamni qonun yo‘li bilan himoya qilmoqchi va «ovoza qilmay kelishish»ga rozi bo‘lmaydi.