Darslar 37–38 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
38
«Chinor» romani: Bektemir va Akbarali
Darslik: 2-qism, 44–58-betlar
Maqsad«Chinor» romanining tuzilishini va parchadagi Bektemir hamda Akbarali voqeasining birinchi qismini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
shajara · family treekon · minekonchi · minersarson-sargardon · wandering without a home
Tushuntirish
«Chinor» romani odatdagi izchil voqealar zanjiriga o‘xshamaydi: unda hikoyalar, rivoyatlar va qissalar aralash keladi, voqealar zamoni ham almashib turadi. Ammo bu tashqi ko‘rinishdangina shunday: barcha taqdirlar 93 yoshli Ochil bobo atrofida bog‘lanadi. Bobo yurtga tarqab ketgan qarindoshlarini ko‘rgani yo‘lga chiqadi va bu taqdirlar bir shajarani, ya’ni azim Chinorni tashkil qiladi. Parchada Ochil bobo nevarasi Azimjon bilan konchilar shaharchasidagi mehmonxonada konchi yigit Akbaralini topadi: u juda oriqlab, qarib ketgan va o‘z hikoyasini aytadi. Hikoyaga ko‘ra, bir kechasi uning uyiga otasining urushdagi o‘rtog‘i, bir ko‘zi ko‘r Bektemir keladi; u asirlikda va chet elda sarson yurib, 13 yildan keyin qaytgan, ammo oilasining oldiga borishga yuzi chidamaydi, shuning uchun mehnat izlaydi. Ertasiga Akbarali uni konga olib boradi, ular kulib, quvonib yuradi, so‘ng konda halokat yuz beradi; Bektemir ko‘pchilikni saqlash uchun orqada qoladi, Akbarali esa qo‘rqib qochadi.
Namunalar
Misol: bobo Akbaralini yetti yildan keyin zo‘rg‘a taniydi; bu yetti yil emas, yuz bergan musibat uni shunchalik o‘zgartirganini ko‘rsatadi.
Misol: Bektemir «Mehnat! Mehnat! Mehnat!» deydi: u odamlar uning yuzini emas, mehnatini ko‘rsin, shundan keyin oilasi oldiga borsam, gunohimdan o‘tishar, deb umid qiladi.
Sinfda faoliyat
Parchadagi voqealarni vaqt tartibida (hozirgi mehmonxona, Bektemirning kelishi, konga borish, halokat) to‘rt jumlada qayta aytib bering.
Mashq
1
«Chinor» romani qanday tuzilgan va nima uni birlashtiradi?
Hikoya va qissalar aralash keladi, zamon almashadi; hammasini 93 yoshli Ochil bobo taqdiri birlashtiradi.
2
Bektemir Akbaralining oldiga nima uchun kelgan?
U Akbaralining otasining urushdagi o‘rtog‘i edi va konda ish topib berishini so‘radi.
3
Bektemir nima uchun darhol oilasi oldiga bormagan?
Chunki yillar o‘tgach, ularga qanday yuz bilan borishni bilmasdi va avval mehnat bilan o‘zini oqlamoqchi edi.
4
Nima uchun konga kirishdagi hazil-mutoyiba voqeaning fojiasini kuchaytiradi?
Chunki baxtli, umidli lahzalardan keyin birdan halokat keladi va farq kuchli ta’sir qoldiradi.