Darslar 3–4 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
4
«Kuntug‘mish»: Azbarxo‘ja xiyonati va yo‘qolgan farzandlar
Darslik: 1-qism, 24–31-betlar
MaqsadMug‘ol tog‘idan to onaning o‘g‘illari bilan topishuviga qadar voqealarni – Azbarxo‘ja xiyonati va farzandlar taqdirini – aniq so‘zlash.
Mug‘ol tog‘ida Xolbeka egizak o‘g‘il tug‘di. Kuntug‘mish cho‘qqiga chiqib, bir karvonni ko‘rdi; karvonboshi Azbarxo‘ja bir kosa suv va non evaziga buloqni to‘sib yotgan ajdahoni o‘ldirishni shart qildi, Kuntug‘mish buni uddaladi, so‘ng ular Qur’on bilan do‘st tutindi. Xolbekani ko‘rgan Azbarxo‘ja yo‘ldan ozdi: Kuntug‘mishni mast qilib kigizga o‘radi, ikki bolani cho‘lda qoldirib, Xolbekani Zangarga olib ketdi; karvondagi odil yigit Qosim yo‘lga suv va ovqat qoldirib bordi. Kuntug‘mish daryoga yetganda bolalarni suzib o‘tkazmoqchi bo‘ldi: birini bo‘ri olib qochdi, ikkinchisi suvga tushib ketib, uni baliq yutdi. Baliqdan chiqqan bolani sayyod Olim, bo‘ridan qutulgan bolani cho‘ponlar topib oldi; Mohiboy va Gurkiboy ismlari shundan. Keyin o‘g‘illar Zangarda Xolmo‘min xonadonida xizmat qildi, Buvraxon vafot etgach davlatqush Kuntug‘mishning boshiga uch marta qo‘nib, uni podsho qildi; Gurkiboy ukasiga sirni aytganida Xolbeka eshitib, bolalari bilan topishdi.
Namunalar
Misol: «Mohiboy» ismidagi «mohi» baliq degani, chunki bola baliq qornidan topilgan; «Gurkiboy»dagi «gurk» esa bo‘ri ma’nosida – bolani bo‘ri olib qochgan edi. Ismlar voqeani eslatib turadi.
Misol: Azbarxo‘ja bilan Qosimni solishtiring. Birinchisi do‘stlik qasamini buzib, o‘z manfaati uchun xiyonat qildi; ikkinchisi karvon izidan kelayotgan begona kishiga suv va non qoldirib, odamgarchilik ko‘rsatdi.
Sinfda faoliyat
Ikki ustunli jadval tuzing: chap ustunga Azbarxo‘janing, o‘ng ustunga Qosimning dostondagi ishlarini yozing.
Mashq
1
Azbarxo‘ja Kuntug‘mishga qanday shart qo‘ydi?
Bir kosa suv va non evaziga buloqni to‘sgan ajdahoni o‘ldirishni.
2
Azbarxo‘ja Kuntug‘mishni qanday holda cho‘lda qoldirdi?
Ziyofatda mast qilib, kigizga o‘rab, ikki go‘dak bilan qoldirdi.
3
Bolalar kimlarning qo‘liga tushdi va ismlari qanday qo‘yildi?
Baliqdan chiqqanini sayyod Olim topib Mohiboy, bo‘ridan qutulganini cho‘ponlar topib Gurkiboy deb atadi.
4
Davlatqush haqidagi odat nimani ko‘rsatadi va nima uchun Kuntug‘mish podsho bo‘ldi?
Yangi podshoni qush tanlagan: u uch marta Kuntug‘mishning boshiga qo‘nganligi uchun uni taxtga o‘tqizishdi.