Nazariy ma’lumot: tragediya (fojia)
«Tragediya» yunoncha «tragos» (echki) va «ode» (qo‘shiq) so‘zlaridan olingan, «echki qo‘shig‘i» degani. Nom qadimgi Yunonistondagi Dionis bayramlari bilan bog‘liq: o‘sha bayramlarda echki terisiga burkangan qiziqchilar tomosha ko‘rsatgan. Vaqt o‘tib, bu atama yakuni ayanchli bo‘lgan sahna asarlarining nomiga aylangan. Tragediya boshqa dramatik janrlardan (komediya, drama, monodrama, intermediya) shu bilan farq qiladiki, u qahramonlar o‘rtasidagi kuchli, murosasiz ziddiyatga qurilgan, qahramonlar taqdiri fojia bilan yakunlanadi, ichki kolliziya (qarama-qarshilik, to‘qnashuv) va konflikt o‘ta keskin bo‘ladi. Bunda kishilar qismati shiddatli siyosiy voqealar va turli qarashlar kurashi fonida ko‘rsatiladi. «Mirzo Ulug‘bek» bosh qahramonning o‘limi bilan yakunlansa ham, asar umid uyg‘otadi: Ali Qushchi ustozning ochgan yo‘lini yo‘lchilarsiz qoldirmasliklariga ishonadi. Yevropada tragediya uyg‘onish davrida va undan keyin ham rivojlangan: Lope de Vega, Kalderon, Shekspir, Gyote, Shiller, Pushkin shu sohada yozgan; «Otello», «Gamlet», «Romeo va Julyetta», «Boris Godunov» hozir ham sahnalarda o‘ynaladi. O‘zbek adabiyotida tragediyaning go‘zal namunalari: Behbudiyning «Padarkush» (1911), Fitratning «Abulfayzxon», Shayxzodaning «Jaloliddin Manguberdi» (1944) va «Mirzo Ulug‘bek» (1961).
Tragediya belgilarini (ziddiyat, fojiaviy yakun, kolliziya, optimistik ruh) to‘rt qatorli jadvalga yozing va «Mirzo Ulug‘bek»dan har biriga bitta misol keltiring.