G‘afur G‘ulom: «Sog‘inish» va «Vaqt»

«Sog‘inish» 1942-yilda yozilgan: urushga ketgan o‘g‘lini kutayotgan otaning ruhiy holati tasvirlanadi. Ota quyoshdan xabar so‘raydi, chang ko‘tarilsa o‘g‘li kelayotganini o‘ylaydi, kechqurun dasturxonda uning yo‘qligini sezadi. Ba’zan vasvasa uni bosadi, lekin umidini yo‘qotmaydi: urushni boshlaganlar o‘z jazosini topadi, o‘g‘li esa omon qaytadi, deb ishonadi. Sog‘inchni bosish uchun u Bedil she’rlarini o‘qiydi: darslikka ko‘ra, Bedil falsafiy chuqurligi bilan odamni o‘tkinchi tashvishlardan yuqori fikrlashga undaydi. Ota o‘g‘li qaytganda to‘la savatda shaftoli uzib chiqajagini orzu qiladi va bog‘ni meros sifatida saqlashni, umid danagini birga ekishni aytadi. Darslik bu obrazni «o‘zbek otasi»ning umumiy qiyofasi, deb baholaydi. «Vaqt» 1945-yilda, g‘alaba munosabati bilan yozilgan, falsafiy she’r: unda bir lahzaning qimmati ulug‘lanadi. Kapalak umri g‘uncha ochilguncha o‘tgan fursat bilan, lahza esa olamni yangidan yaratish imkoni bilan qiyoslanadi. Fashistlar taslim bo‘lishi to‘g‘risidagi hujjatga imzo chekishga uch soniya yetgani eslanadi: shu qisqa fursat insoniyatning qiymatli kelajagini belgilagan. Shoir Geroststratni eslatib, shuhratning ikki yo‘li borligini aytadi: vayronkorlik bilan sharmandali nom qoldirish yoki ko‘pchilik baxtiga hissa qo‘shish. Har lahza uchun «haykal» qo‘yaylik, deb chaqiradi.