Navoiy g‘azallari: «Yo‘q», «Bo‘ldum sanga», «Bo‘l»
«Yo‘q» radifli g‘azal «G‘aroyib us-sig‘ar»dagi 310-g‘azal. Unda har bayt oldingisining oxirgi fikrini davom ettiradi: yordan ayri ko‘ngil – sultonsiz mamlakat; sultonsiz mamlakat – jonsiz jism; jonsiz jism – gul-rayhonsiz qora tuproq; u – oysiz qorong‘i kecha; u – hayot suvi yo‘q zulmat; u – umidsiz do‘zax; maqtada esa shoir hajrdan dard bor, vasldan darmon yo‘q, deydi. Zanjir matla‘ning o‘zidayoq boshlanadi: unda ko‘ngil mamlakatga, mamlakat esa jismga o‘xshatiladi. «Bo‘ldum sanga» radifli g‘azal «G‘aroyib us-sig‘ar»dagi 16-g‘azal, yetti baytli ishqiy g‘azal. Uchinchi baytda kuchli tazod bor: oshiq yordan vafo so‘raganida yor aksincha zulm qilgan, yor fido bo‘lishni so‘raganida esa oshiq darhol fido bo‘lgan. To‘rtinchi baytda «bo‘ldum sanga» so‘zlari «telba bo‘ldim sanga» deb tushuniladi, mumtoz adabiyotshunoslikda bunday ustalik balog‘at deyiladi. Oltinchi bayt – begona bayt: unda soqiy, jomi Jam va Xizr suvi timsollari bor (jomi Jam – afsonaviy Jamshid qadahi, Xizr – abadiy tirik payg‘ambar). Maqtada «navo» va «Navoiy» so‘zlari bir o‘zakdan bo‘lgani uchun ishtiqoq san’ati hosil bo‘lgan. «Bo‘l» radifli g‘azal «G‘aroyib us-sig‘ar»ning 384-g‘azali, yetti baytdan iborat, orifona, ya’ni umrning o‘tkinchiligi, ezgulikka da’vat kabi fikrlar ustun bo‘lgan g‘azal. Unda murojaat o‘zgarib turadi: matla‘ va beshinchi–oltinchi baytlar ikkinchi shaxsga, ikkinchi bayt Xudoga, uchinchi bayt charx va dunyoga, to‘rtinchi bayt oshiqning siniq ko‘ngliga, maqta‘ Navoiyning o‘ziga qaratilgan. Darslikda mustaqil o‘qish uchun yana to‘rtta g‘azal berilgan: «Etmas» radifli, «Muvofiq kiydilar...», «To muhabbat dashti bepoyonida...» va «Sho‘x ikki g‘izolingni...».
Uchala g‘azal uchun jadval tuzing: radif, baytlar soni, asosiy badiiy vosita, begona bayt bor-yo‘qligi. Jadvaldan keyin qaysi g‘azal sizga yoqqanini sababi bilan yozing.