Navoiy g‘azallari: «Qilg‘il» va «Deyin»
«Qilg‘il» radifli g‘azal «G‘aroyib us-sig‘ar»dagi 371-g‘azal bo‘lib, sakkiz baytdan iborat. Uning radifi sof o‘zbekcha so‘z. Qofiyada arabcha («fan», «vatan», «rasan», «kafan»), forsiy («ko‘hkan», «shikan», «anjuman») so‘zlar bilan birga o‘zbekcha «tikan» ham bor. Vazni mujtassi musammani maxbuni maqtu‘. Matla‘da «mardum» so‘zi ham «odam», ham «ko‘z qorachig‘i» ma’nosida keladi, shu tajnis uni «husni matla‘» qiladi. Lirik qahramon yoridan ko‘zining qorachig‘iga o‘rnashishni so‘raydi. Ikkinchi baytda yuz va qadd uchun ko‘ngil va jon gulzorini orzu qiladi; uchinchi baytda yorning qanday azob-uqubatiga ham rozi ekanini bildiradi; to‘rtinchida Farhod timsoliga ishora qilib, ishqda uning dardidan kam emasligini aytadi; beshinchida sochni dunyo tashvishlari timsoli sifatida talqin qilib, yor jamoliga yetish uchun ularni yengish kerakligini anglatadi; oltinchi bayt umrning o‘tkinchiligiga ishora; yettinchida oshiq do‘stiga so‘nggi iltimosini aytadi; maqta‘da kiprikni shamga o‘xshatib, shavq majlisini yoritadi. Matla‘ ko‘z bilan boshlanib, maqta‘ kiprik bilan tugaydi, shu mutanosiblik tanosib san’atini beradi. Bu g‘azalni XX asr boshida To‘ychi hofiz «Ushshoq» kuyi asosida kuylagan. «Navodir ush-shabob»dagi 483-g‘azal, «Deyin» radifli g‘azal, yetti baytdan iborat: unda har bayt so‘roq gap bo‘lib, yorning go‘zallik belgilari va ishq azoblari juft-juft qiyoslanadi (qosh bilan ko‘z, sochning to‘ri bilan labning so‘zi, charxning ranji bilan dunyoning qiyinchiligi va hokazo). Matla‘dan boshqa birinchi misralarda ichki qofiya bor, «deyin» so‘zi esa jami 20 marta takrorlanadi va birinchi misra g‘azal oxirida yana keladi (radd ul-matla‘).
G‘azalning har bayti uchun bir jumlalik xulosa yozing (matnni ko‘chirmasdan), so‘ng sakkizta xulosadan lirik qahramonning his-tuyg‘usi qanday o‘sib borishini tushuntiring.