ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Hajv: «Tanobchilar» va satira, yumor

Darslar 11–12 · 2 ta dars · S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 6-sinf, 1–2-qismlar. «Ma’naviyat», 2017 (4-nashr)
12

Nazariy ma’lumot: hajviy asar haqida tushuncha

Darslik: 1-qism, 105–107-betlar
MaqsadHajviy asar turlari — satira va yumorni farqlashni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
hajv · humorous/satirical genresatira · satire (sharp, harsh ridicule)yumor · humour (gentle, kind laughter)kinoya · irony
Tushuntirish

Hajviy asar — hayotdagi kamchiliklarni kulgi orqali ko‘rsatadigan asar. Uning ikki asosiy ko‘rinishi bor. Satirada kulgi achchiq, keskin bo‘ladi: yozuvchi illatni yo‘qotish maqsadida uni qattiq tanqid qiladi. Yumorda esa kulgi yengil va mehribon: kamchilik do‘stona hazil bilan ko‘rsatiladi. Hajvda ko‘pincha mubolag‘a, kinoya, qarshilantirish kabi usullar ishlatiladi. O‘zbek adabiyotida Hamza, Abdulla Qahhor, Said Ahmad, jahon adabiyotida Gogol («Revizor») va Chexov hajviy asarlari bilan mashhur. Masalan, Qahhorning «Og‘riq tishlar» pyesasi hajviy asardir. Muqimiyning «Tanobchilar»i satiraga yaqin, To‘xtaboyevning «Sariq devni minib»i esa ko‘proq yumorga yaqin.

achchiq,keskin kulgiSatirayengil,mehribon kulgiYumorHajv
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tanaffusda ikki bola hazillashdi: biri ketib qolgan avtobusni kuldirib aytdi, boshqasi sinfdoshining kiyimini mazax qildi. Birinchi hazildan hamma kuldi, ikkinchisidan bir bola xafa bo‘ldi. Farqni sezgan o‘quvchi to‘xtatdi.

Kim ishlatadi

Hazil dasturlarining yozuvchisi mavzuni ehtiyotkorlik bilan tanlaydi, sinf rahbari hazil va mazaq o‘rtasidagi chegarani tushuntiradi, ijrochi tomoshabin kayfiyatiga qaraydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun hazil aytishdan oldin o‘zingizdan so‘rang: «Bu odam ham men bilan birga kuladimi?»

Namunalar
Misol — yumor: o‘z soyasidan qo‘rqqan quyon haqidagi sodda latifa yengil kulgi uyg‘otadi.
Misol — satira: poraxo‘r amaldorni tanqid qiluvchi asar achchiq, keskin kulgi bilan yoziladi va illatni fosh qiladi.
Sinfda faoliyat

«Yumormi, satiramu?»: ustoz 6 ta qisqa vaziyat o‘qiydi (masalan, kitobni yo‘qotgan bola; poraxo‘r amaldor); o‘quvchilar qo‘l ko‘tarib turini aytadi.

Mashq
1
Satira bilan yumor o‘rtasidagi asosiy farq nima?
2
Qaysi o‘zbek yozuvchisining «Og‘riq tishlar» pyesasi hajviy asar?
3
Mana bu o‘z misolimizni aniqlang: «Direktor bir soatda ming marta ‘yo‘q’ dedi». Qaysi vosita?
4
Nima uchun hajv jamiyat uchun foydali?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSayohat ovqati rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →