ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Buyum yasash, naqsh va kasblar

Darslar 42–45 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
43

Yog‘ochga ishlov berishda qo‘llaniladigan xalq hunarmandchiligi elementlari

Darslik: 84-bet
MaqsadNaqsh turlari (islimiy, girih) va yog‘och o‘ymakorligini bilish.
Yangi so‘zlar
naqsh · ornament (pattern)islimiy naqsh · plant-based ornamentgirih · geometric knot ornamentnaqqosh · ornament painter
Tushuntirish

O‘rta Osiyo naqqoshlik san’ati qadimdan mashhur. Naqsh arabcha so‘z bo‘lib, tasvir, gul ma’nosini bildiradi: u tabiatdagi o‘simlik, qush va jonivorlarga qiyoslab chizilgan shakllarning ma’lum tartibda takrorlanishidan hosil bo‘lgan bezakdir. Naqshlar ganchkorlik, kandakorlik, kashtado‘zlik, zardo‘zlik, kulolchilik, zargarlik, gilam to‘qish va yog‘ochda ishlanadi: o‘yib, chizib, chok bilan, zarb bilan va boshqa usullarda. Naqshlar tuzilishiga ko‘ra islimiy va girihga bo‘linadi. Islimiy naqsh barg, band, daraxt, g‘uncha, qush, baliq kabilarning uslublashtirilgan shaklini qonuniyat asosida takrorlashdan hosil bo‘ladi. Girih – geometrik naqsh, «chigal, tugun» ma’nosida; u to‘rtburchak, uchburchak, aylana, yoy va ko‘pburchaklardan tuziladi va murakkab turga kiradi. Girih qalam va chizg‘ich bilan namuna asosida chizilsa osonlashadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Binolarning plitkalarida bir naqsh qayta-qayta takrorlanib, tartibli bezak hosil qiladi. Takror tufayli naqsh ko‘zga muvozanatli ko‘rinadi.

Kim ishlatadi

Naqqosh, dizayner va me’mor takrorlanuvchi naqshlardan bezak yaratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Katakli qog‘ozda bitta oddiy shaklni to‘rt marta takrorlab, aylantirib joylashtiring va naqsh hosil qiling.

Namunalar
Barg va g‘unchalarning takrorlanadigan bezagi – islimiy naqsh.
Teng tomonli uchburchaklar va aylanalardan tuzilgan to‘r – girih.
Sinfda faoliyat

Naqsh chizish: kvadrat shaklidagi 8 × 8 sm qog‘ozda sirkul va chizg‘ich bilan oddiy girih (aylana ichida 6 ta yoy) chizing, so‘ng bo‘yab chiqing. Sirkulning o‘tkir uchi bilan ehtiyot bo‘ling: o‘qituvchi yoki kattalar nazorati.

Mashq
1
Naqsh so‘zining ma’nosi nima?
2
Naqshlar tuzilishiga ko‘ra nimalarga bo‘linadi?
3
Girih qaysi shakllardan tuziladi?
4
Islimiy naqsh nega «uslublashtirilgan» deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKashfiyotchilar kuni xaridiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →