ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Metallga ishlov berish ustaxonasi va metallar

Darslar 1–4 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
4

Metallarning tashqi ko‘rinishi va o‘ziga xos belgilari

Darslik: 7–9-betlar
MaqsadMetallarning rangi va xossalariga qarab ularni ajratishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
yaltiroqlik · lustreerish harorati · melting pointqattiqlik · hardnessmo‘rtlik · brittleness
Tushuntirish

Metallar rangiga qarab farqlanadi: po‘lat kulrang, rux ko‘kimtir oq, mis qizg‘ish. Barcha metallar ma’lum darajada yaltiroq bo‘ladi, issiqlik va elektr tokini yaxshi o‘tkazadi. Har bir metallning o‘z erish harorati bor, bu haroratda qattiq jism suyuq holatga o‘tadi; po‘latning erish harorati qalaynikidan ancha yuqori. Qattiqlik – metallning boshqa jism ta’siriga qarshilik qobiliyati: po‘lat misdan qattiqroq. Plastik metall kuch ta’sirida shaklini o‘zgartiradi, lekin sinmaydi; cho‘yan esa mo‘rt, bolg‘a bilan urilganda sinadi. Buyum yasashdan oldin shu xossalar bilib olinadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki o‘quvchi eski buyumlar rasmiga qarab, qizil-jigarrang va kulrang metallni ajratdi. Rangi va yaltirashiga qarab, ular qaysi buyum nimadan ekanini taxmin qila oldi.

Kim ishlatadi

Chiqindi qabul qiluvchi va chilangar metallni rangiga va ko‘rinishiga qarab saralaydi, ta’mirchi esa kerakli qismni topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kunduzi yorug‘da metall buyum va bir xil rangli plastmassa buyumga qarab, ularni yaltirashiga ko‘ra qanday farqlash mumkinligini ayting.

Namunalar
Oshxonadagi mis qozon qizg‘ish rangi bilan po‘lat pichoqdan darhol ajraladi.
Cho‘yan plita yiqilsa sinishi mumkin, chunki cho‘yan mo‘rt; po‘lat plita esa faqat egilishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Namunalarni ajratish: o‘qituvchi chetlari silliqlangan metall namunalarini (po‘lat, mis, aluminiy, latun) beradi. Guruh jadval to‘ldiradi: rangi, yaltiroqligi, og‘irligi, mustahkamligi (qo‘l bilan engil bosib ko‘ring). Magnit bilan po‘latni toping. Namunalarni qizdirish, bukish yoki urish mumkin emas; o‘tkir chetlarga tegmang.

Mashq
1
Mis qanday rangda bo‘ladi?
2
Mo‘rt metallga misol keltiring.
3
Qaysi biri qattiqroq: po‘latmi yoki mis?
4
Nega plastik metalldan tunuka yasash qulay?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTarix burchagi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →