☰ Mundarija · Texnologiya

Metallga ishlov berish ustaxonasi va metallar

Darslar 1–4 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
3

Metallning turmushdagi va xalq xo‘jaligidagi ahamiyati, xossalari va sifatlari

Darslik: 6-bet
MaqsadMetallning ahamiyati, xossalari va qotishmalarini bilish.
Yangi so‘zlar
metall · metalqotishma · alloyprokatlash · rollingchilangar · metalworker (locksmith)
Tushuntirish

Odamlar temir, mis, qalay, kumush, oltin, qo‘rg‘oshin kabi metallardan qadimdan foydalanib kelgan. Bugun ulardan mashinalar, dastgohlar, qurilish buyumlari va ro‘zg‘or anjomlari yasaladi. Metallarning xossalari uch guruhga bo‘linadi: fizik (masalan, zichlik, issiqlik va elektr o‘tkazuvchanlik), mexanik (mustahkamlik, qattiqlik, egiluvchanlik) va texnologik (bolg‘alanuvchanlik, payvandlanuvchanlik, kesib ishlanuvchanlik). Sanoatda metallar ko‘pincha sof holda emas, qotishma shaklida ishlatiladi: cho‘yan, po‘lat, bronza, latun va duraluminiy shular jumlasidandir. Buyumlar prokatlash (qarama-qarshi aylanuvchi valiklar orasidan o‘tkazish) yoki quyish usulida tayyorlanadi. Metalldan buyum yasovchi usta chilangar deyiladi.

Namunalar
Po‘lat – temir va uglerodning qotishmasi; u sof temirdan mustahkamroq, shuning uchun ko‘priklarda ishlatiladi.
Tunuka prokatlash usulida olinadi: qizdirilgan yoki sovuq metall valiklar orasida ezilib yupqa list bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

Qidiruv o‘yini: har bir juft uydagi 5 ta metall buyumni (qoshiq, qulf, simi, chelak, kalit) daftarga yozadi va qaysi metalldan yasalganini taxmin qiladi. Sinfda taqqoslanadi. Uyda faqat kattalar ko‘rsatgan buyumlarga qaraladi, hech narsa buzilmaydi.

Mashq
1
Qotishma nima?
2
Metallarning xossalari qaysi uch guruhga bo‘linadi?
3
Prokatlash nima?
4
Nega sanoatda ko‘pincha qotishmalar ishlatiladi?