ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Metallga ishlov berish ustaxonasi va metallar

Darslar 1–4 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
3

Metallning turmushdagi va xalq xo‘jaligidagi ahamiyati, xossalari va sifatlari

Darslik: 6-bet
MaqsadMetallning ahamiyati, xossalari va qotishmalarini bilish.
Yangi so‘zlar
metall · metalqotishma · alloyprokatlash · rollingchilangar · metalworker (locksmith)
Tushuntirish

Odamlar temir, mis, qalay, kumush, oltin, qo‘rg‘oshin kabi metallardan qadimdan foydalanib kelgan. Bugun ulardan mashinalar, dastgohlar, qurilish buyumlari va ro‘zg‘or anjomlari yasaladi. Metallarning xossalari uch guruhga bo‘linadi: fizik (masalan, zichlik, issiqlik va elektr o‘tkazuvchanlik), mexanik (mustahkamlik, qattiqlik, egiluvchanlik) va texnologik (bolg‘alanuvchanlik, payvandlanuvchanlik, kesib ishlanuvchanlik). Sanoatda metallar ko‘pincha sof holda emas, qotishma shaklida ishlatiladi: cho‘yan, po‘lat, bronza, latun va duraluminiy shular jumlasidandir. Buyumlar prokatlash (qarama-qarshi aylanuvchi valiklar orasidan o‘tkazish) yoki quyish usulida tayyorlanadi. Metalldan buyum yasovchi usta chilangar deyiladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Velosiped ramasi mustahkam bo‘lishi, qo‘ng‘irog‘i ravshan jaranglashi, g‘ildirak simlari esa ingichka bo‘lsa ham pishiq bo‘lishi kerak. Usta har bir qism uchun ishiga mos metall yoki qotishma tanlaydi.

Kim ishlatadi

Quruvchi, mashinasoz va zargar metallning xossalariga qarab, qaysi biri ishga yaroqli ekanini tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘oz qisqich va kalitni o‘ylab ko‘ring: qaysi biri osonroq egiladi va bu ularning ishiga nima uchun mos?

Namunalar
ƒFormula
po‘lat = temir + uglerod
Po‘lat – temir va uglerodning qotishmasi; u sof temirdan mustahkamroq, shuning uchun ko‘priklarda ishlatiladi.
Tunuka prokatlash usulida olinadi: qizdirilgan yoki sovuq metall valiklar orasida ezilib yupqa list bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

Qidiruv o‘yini: har bir juft uydagi 5 ta metall buyumni (qoshiq, qulf, simi, chelak, kalit) daftarga yozadi va qaysi metalldan yasalganini taxmin qiladi. Sinfda taqqoslanadi. Uyda faqat kattalar ko‘rsatgan buyumlarga qaraladi, hech narsa buzilmaydi.

Mashq
1
Qotishma nima?
2
Metallarning xossalari qaysi uch guruhga bo‘linadi?
3
Prokatlash nima?
4
Nega sanoatda ko‘pincha qotishmalar ishlatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTarix burchagi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →