ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Mustahkamlash, matn bilan ishlash va urg‘u

Darslar 23–25 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
25

Urg‘u va uning ahamiyati

Darslik: 49-bet
MaqsadSo‘z urg‘usini va uning ahamiyatini bilish.
Yangi so‘zlar
urg‘u · stressso‘z urg‘usi · word stressgap urg‘usi · sentence stresso‘zlashgan so‘z · borrowed word
Tushuntirish

Urg‘u ikki xil bo‘ladi: so‘z urg‘usi va gap urg‘usi. So‘z aytilganda bo‘g‘inlardan biri boshqalaridan kuchliroq, biroz cho‘ziqroq aytiladi — bu so‘z urg‘usidir. O‘zbekcha so‘zlarda urg‘u odatda oxirgi bo‘g‘inda bo‘ladi va qo‘shimcha qo‘shilganda oxirgi bo‘g‘inga ko‘chib boradi: daftár — daftarlár — daftarlardá. Boshqa tillardan kirgan so‘zlarda urg‘u ko‘pincha oxirida bo‘lmaydi: avtóbus, gazéta, mótor. Urg‘u ma’noni ham farqlashi mumkin: olmá (ot, meva) — ólma (fe’l, «olmagin»). Lug‘at va darsliklarda urg‘u bo‘g‘in ustiga belgi bilan ko‘rsatiladi, oddiy yozuvda esa bu belgi qo‘yilmaydi.

So‘zUrg‘uIzoh
qalámoxirgi bo‘g‘indao‘zbekcha so‘z
fábrikabirinchi bo‘g‘indao‘zlashgan so‘z
chizmá – chízmahar xil bo‘g‘indama’no o‘zgaradi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Radiodan yangi so‘zni eshitgan bola uni qaysi bo‘g‘inda ovoz kuchliroq ekaniga e’tibor berib takrorladi, do‘sti esa so‘zni birinchi eshitishdayoq tushundi. Yangi so‘zning urg‘usini sezish uni to‘g‘ri aytishga yordam beradi.

Kim ishlatadi

Diktor yangi so‘zni to‘g‘ri aytadi, o‘qituvchi talaffuzni tuzatadi, qo‘shiqchi so‘zni kuyga moslab urg‘u qo‘yadi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘z ismingizni urg‘uni turli bo‘g‘inlarga qo‘yib ayting va qaysi biri tabiiy eshitilishini so‘rang.

Namunalar
qalám — qalamlár; daryó; yulduzlár (urg‘u oxirgi bo‘g‘inda).
chizmá (ot) — chízma (fe’l: «chizma!»).
Sinfda faoliyat

«Urg‘u qarsagi»: o‘qituvchi so‘zni aytadi, bolalar urg‘uli bo‘g‘inda qarsak chaladi va bo‘g‘inni nomlaydi.

Mashq
1
Urg‘uning necha turi bor?
2
O‘zbek so‘zlarida urg‘u, ko‘pincha, qaysi bo‘g‘inga tushadi? Urg‘u belgisini qo‘ying: daftar, qalam, maktab.
3
Quyidagilardan o‘zlashgan so‘zni toping: qalam, avtobus, daryo.
4
Nega urg‘u noto‘g‘ri qo‘yilsa, so‘z ma’nosi o‘zgarib ketishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzey vitrinasi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →