Darslar 23–25 · 3 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
24
Matn va lug‘at ustida ishlash
Darslik: 46–48-betlar
MaqsadMatn mazmunini aytib berish, sinonimlarni topish va so‘zlarni bo‘g‘inlarga ajratish.
Yangi so‘zlar
yo‘ldosh · satellite; companionto‘lin oy · full moonhilol · crescent (new moon)yorug‘lik · light
Tushuntirish
Matn ustida ishlaganda avval mazmunini tushunib oling, so‘ng savollarga javob bering. Notanish so‘zlarning ma’nosini lug‘atdan toping. Bu darsda Oy haqidagi matn bilan ishlaymiz. Matndagi so‘zlarga ma’nodosh topish nutqni boyitadi: yorug‘ — nurli, charog‘on. Shuningdek, so‘zlarni bo‘g‘inlarga ajratib mashq qilamiz.
O‘qish→Mazmun→Savollarga javob→Sinonim, bo‘g‘in
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Siz kechagi tunni do‘stingizga aytib berayotganda «yorqin» so‘zini ikki-uch marta takrorlamay, boshqa o‘xshash so‘zlar topasiz. Gapingiz boy va qiziqarli chiqadi. Matnni qayta aytishda sinonimlar shunday yordam beradi.
Kim ishlatadi
Yozuvchi bir fikrni turli so‘z bilan ifodalaydi, ma’ruzachi nutqini boyitadi, o‘qituvchi tushunarli izoh tanlaydi.
Bugun sinab ko‘ring
Bugun «sekin» ma’nosidagi boshqa ikki so‘zni toping va ularni gapda ishlatib ko‘ring.
Namunalar
Matn: «Tungi chiroq». Oy — Yerning tabiiy yo‘ldoshi. U o‘zi nur sochmaydi, balki Quyosh yorug‘ligini qaytaradi. Shuning uchun biz uni goh ingichka hilol, goh to‘lin oy holida ko‘ramiz. To‘lin oy kechasi dala-yu bog‘lar charog‘on bo‘lib ketadi.
Oy-ning, hi-lol, yo‘l-dosh, cha-ro-g‘on.
Sinfda faoliyat
«Oy kundaligi»: bolalar bir hafta davomida har kechasi Oyning shaklini daftarga chizib boradi va darsda solishtiradi.
Mashq
1
Matnga ko‘ra Oy kimning yo‘ldoshi?
Yerning tabiiy yo‘ldoshi.
2
Oy nima uchun yorug‘ ko‘rinadi?
U Quyosh yorug‘ligini qaytaradi; o‘zi nur sochmaydi.
3
«Yorug‘» so‘ziga ma’nodosh so‘zlarni ayting.
Nurli, charog‘on, ravshan.
4
Nega Oyni bir oyda turli shaklda ko‘ramiz? O‘z fikringizni yozing.
Chunki Oy Yer atrofida aylanadi va Quyosh yoritgan tomonining bizga ko‘rinadigan qismi o‘zgarib turadi.