ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Aytilishi va yozilishi, ma’no farqlash, tovush ortishi

Darslar 15–18 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
16

Nutq tovushlarining ma’no farqlash vazifasi

Darslik: 31–32-betlar
MaqsadNutq tovushlarining ma’no farqlash vazifasini tushunish.
Yangi so‘zlar
ma’no farqlash · to distinguish meaningvazifa · function, tasktovush almashishi · replacement of a soundma’no · meaning
Tushuntirish

Nutq tovushlarining asosiy vazifasi so‘zlarning ma’nolarini farqlashdir. So‘zdagi faqat bitta tovushni almashtirsak, yangi ma’noli so‘z hosil bo‘ladi. Masalan, «ko‘z» so‘zidagi z ni l ga almashtirsak, «ko‘l» bo‘ladi. «Tosh» va «tush» so‘zlari faqat unlisi bilan farq qiladi, «tog‘» va «tosh» esa oxirgi undoshi bilan. Demak, har bir tovush so‘zning ma’nosini belgilashda ishtirok etadi. Shuning uchun so‘zlarni aniq talaffuz qilish va to‘g‘ri yozish juda muhim: bitta tovushdagi xato ma’noni o‘zgartirib yuborishi mumkin.

So‘zAlmashgan tovushYangi so‘z
qoro → iqir
tutt → ztuz
uyu → ooy
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdoshingiz «sut» demoqchi edi, lekin tez gapirgani uchun siz «suv» deb eshitdingiz va stakanga suv quyib berdingiz. Bitta tovush farqi butunlay boshqa narsani bildirdi. Shuning uchun tovushni aniq aytamiz.

Kim ishlatadi

Radio diktori har so‘zni aniq talaffuz qiladi, o‘qituvchi diktant o‘qiyotganda tovushlarni aniq aytadi, qo‘shiqchi so‘zni to‘g‘ri kuylaydi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz bilgan bitta so‘zni oling va unda bitta tovushni almashtirib, yangi so‘z yasab ko‘ring; kimgadir ayting va tushunadimi, tekshiring.

Namunalar
ko‘z — ko‘l, tosh — tush, bor — bir, tog‘ — tosh.
Qo‘y chorvada boqiladi. Qo‘l ishlaydi. (qo‘y — qo‘l)
Sinfda faoliyat

«Bir tovush — yangi so‘z»: har bir bola bir so‘z aytadi, keyingisi bir tovushini almashtirib, yangi so‘z hosil qiladi.

Mashq
1
Nutq tovushlarining asosiy vazifasi nima?
2
Bir tovushini almashtirib yangi so‘z hosil qiling: tosh, ko‘z, bor.
3
«Tog‘» va «tosh» so‘zlari qaysi tovushi bilan farq qiladi?
4
Nega «qo‘y» o‘rniga «qo‘l» deb aytsak, gap mazmuni buziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMikroskop uchun adolatli qoidaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →