Nutq tovushlarining ma’no farqlash vazifasi
Nutq tovushlarining asosiy vazifasi so‘zlarning ma’nolarini farqlashdir. So‘zdagi faqat bitta tovushni almashtirsak, yangi ma’noli so‘z hosil bo‘ladi. Masalan, «ko‘z» so‘zidagi z ni l ga almashtirsak, «ko‘l» bo‘ladi. «Tosh» va «tush» so‘zlari faqat unlisi bilan farq qiladi, «tog‘» va «tosh» esa oxirgi undoshi bilan. Demak, har bir tovush so‘zning ma’nosini belgilashda ishtirok etadi. Shuning uchun so‘zlarni aniq talaffuz qilish va to‘g‘ri yozish juda muhim: bitta tovushdagi xato ma’noni o‘zgartirib yuborishi mumkin.
| So‘z | Almashgan tovush | Yangi so‘z |
|---|---|---|
| qor | o → i | qir |
| tut | t → z | tuz |
| uy | u → o | oy |
Sinfdoshingiz «sut» demoqchi edi, lekin tez gapirgani uchun siz «suv» deb eshitdingiz va stakanga suv quyib berdingiz. Bitta tovush farqi butunlay boshqa narsani bildirdi. Shuning uchun tovushni aniq aytamiz.
Radio diktori har so‘zni aniq talaffuz qiladi, o‘qituvchi diktant o‘qiyotganda tovushlarni aniq aytadi, qo‘shiqchi so‘zni to‘g‘ri kuylaydi.
O‘zingiz bilgan bitta so‘zni oling va unda bitta tovushni almashtirib, yangi so‘z yasab ko‘ring; kimgadir ayting va tushunadimi, tekshiring.
«Bir tovush — yangi so‘z»: har bir bola bir so‘z aytadi, keyingisi bir tovushini almashtirib, yangi so‘z hosil qiladi.