16
Nutq tovushlarining ma’no farqlash vazifasi
Darslik: 31–32-betlar
MaqsadNutq tovushlarining ma’no farqlash vazifasini tushunish.
Yangi so‘zlar
ma’no farqlash · to distinguish meaningvazifa · function, tasktovush almashishi · replacement of a soundma’no · meaning
Tushuntirish
Nutq tovushlarining asosiy vazifasi so‘zlarning ma’nolarini farqlashdir. So‘zdagi faqat bitta tovushni almashtirsak, yangi ma’noli so‘z hosil bo‘ladi. Masalan, «ko‘z» so‘zidagi z ni l ga almashtirsak, «ko‘l» bo‘ladi. «Tosh» va «tush» so‘zlari faqat unlisi bilan farq qiladi, «tog‘» va «tosh» esa oxirgi undoshi bilan. Demak, har bir tovush so‘zning ma’nosini belgilashda ishtirok etadi. Shuning uchun so‘zlarni aniq talaffuz qilish va to‘g‘ri yozish juda muhim: bitta tovushdagi xato ma’noni o‘zgartirib yuborishi mumkin.
Namunalar
ko‘z — ko‘l, tosh — tush, bor — bir, tog‘ — tosh.
Qo‘y chorvada boqiladi. Qo‘l ishlaydi. (qo‘y — qo‘l)
Sinfda faoliyat
«Bir tovush — yangi so‘z»: har bir bola bir so‘z aytadi, keyingisi bir tovushini almashtirib, yangi so‘z hosil qiladi.
Mashq
1
Nutq tovushlarining asosiy vazifasi nima?
So‘zlarning ma’nolarini farqlash.
2
Bir tovushini almashtirib yangi so‘z hosil qiling: tosh, ko‘z, bor.
Tosh — tush; ko‘z — ko‘l; bor — bir.
3
«Tog‘» va «tosh» so‘zlari qaysi tovushi bilan farq qiladi?
Oxirgi undoshi bilan: g‘ va sh.
4
Nega «qo‘y» o‘rniga «qo‘l» deb aytsak, gap mazmuni buziladi?
Chunki bitta tovush o‘zgarishi so‘zning ma’nosini o‘zgartiradi: qo‘y — hayvon, qo‘l — tana a’zosi.