37
G va K undoshlarining talaffuzi va imlosi
Darslik: 71–73-betlar
MaqsadG va K undoshlarining so‘z oxirida va qo‘shimcha qo‘shilganda yozilishini bilish; jarangli va jarangsiz undoshlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
jarangli undosh · voiced consonantjarangsiz undosh · unvoiced consonantjo‘nalish kelishigi · dative caseegalik qo‘shimchasi · possessive suffix
Tushuntirish
Jarangli undoshlar: b, v, z, g, d, j, dj, g‘, y, l, m, n, ng, r. Jarangsiz undoshlar: p, f, s, k, t, ch, sh, x, q, h. Y, l, m, n, ng, r undoshlarining jarangsiz jufti yo‘q. So‘z oxirida jarangli g ham jarangsiz k ga o‘xshab eshitiladi, shuning uchun yozishda ehtiyot bo‘lish kerak: katalog, geolog so‘zlari oxirida g yoziladi, kerak, teshik so‘zlarida esa k. K bilan tugagan so‘zga jo‘nalish kelishigi qo‘shilsa, qo‘shimcha -ka bo‘lib aytiladi va yoziladi: teshik — teshikka, kerak — kerakka. G bilan tugagan so‘zga esa -ga qo‘shiladi, so‘z o‘zgarmaydi: geolog — geologga, katalog — katalogga.
Namunalar
Yurak — yurakka (jo‘nalish), yuragi (egalik): k egalik qo‘shimchasidan oldin g ga almashadi.
Katalog — katalogga; aytilishi «katalok», yozilishi g bilan.
Sinfda faoliyat
Kartochkalarda 10 ta so‘z bor: oxiri g yoki k bilan tugaydi. Ularga -ga/-ka qo‘shib, jufti bilan o‘qib chiqing.
Mashq
1
Qaysi undoshlarning jarangsiz jufti yo‘q?
Y, l, m, n, ng, r.
2
«Teshik» so‘ziga jo‘nalish kelishigini qo‘shing.
Teshikka.
3
«Geolog» so‘ziga jo‘nalish kelishigini qo‘shing va yozilishini tushuntiring.
Geologga: asos o‘zgarmaydi, qo‘shimcha -ga.
4
«Tilak» so‘ziga egalik qo‘shimchasi (-i) qo‘shilsa nima bo‘ladi?
K tovushi g ga almashadi: tilagi.