☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

O‘simliklar hayoti, urug‘lar va O‘zbekiston o‘simliklari

Darslar 13–15 · 3 ta dars · Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 3-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
13

O‘simliklar hayoti

Darslik: 1-qism, 56–59-betlar
MaqsadO‘simlik qismlarining vazifasini, o‘simlikning bahor, yoz va kuzdagi hayotini hamda yashash muhitiga moslashishini (kaktus, saksovul, yantoq) bilish.
Yangi so‘zlar
xlorofill · chlorophyllkurtak · budchanglanish · pollination
Tushuntirish

Ildiz o‘simlikni yerda mahkam ushlaydi va suv bilan mineral moddalarni so‘rib oladi. Poya o‘simlikka tayanch bo‘ladi va suvni ildizdan barglarga olib boradi. Bargda xlorofill bor, u yashil rang beradi va quyosh nuri yordamida oziq hosil qilishga imkon beradi. Gul urug‘ beradi, meva urug‘ni himoya qiladi. Bahorda qor erib, ildizlar suv shimadi, kurtaklar ochiladi, gul gullaydi; hasharotlar gullarni changlatadi va gul o‘rnida meva paydo bo‘ladi. Yozda barglar ko‘p oziq hosil qiladi, o‘simlik uni zaxira qiladi. Kuzda xlorofill parchalanadi, barglar sariq va qizil rangga kiradi va to‘kiladi, daraxt qishda dam oladi. Issiq, qurg‘oq joyda o‘sadigan o‘simliklar suvni tejaydi: kaktus poyasida suv saqlaydi, saksovulning barglari juda mayda tangachaga o‘xshaydi, yantoqning ildizi juda uzun.

Namunalar
Kuzda barglar sarg‘ayadi, chunki yashil xlorofill parchalanadi va boshqa ranglar ko‘rinib qoladi.
Yantoqning ildizi chuqur yer osti suviga yetib boradi, shuning uchun u cho‘lda qurib qolmaydi.
Sinfda faoliyat

Tajriba «O‘simlik suvni qanday ichadi?»: stakanga suv quyib, bir necha tomchi oziq-ovqat bo‘yog‘i (yoki siyoh) qo‘shing. Oq gul yoki seldereyning poyasini solib qo‘ying. Bir kundan keyin barg va gul bo‘yalganini ko‘rasiz: suv poya orqali ko‘tarilgan. (Xavfsizlik: bo‘yoqni og‘izga olmang, ishdan keyin qo‘lni yuving.)

Mashq
1
Ildiz nima vazifani bajaradi?
2
Kuzda barglar nima uchun sarg‘ayadi?
3
Kaktus suvni qayerda saqlaydi?
4
Bahorda hasharotlar gullarga qanday foyda keltiradi?